Bedřich Smetana, urodzony 2 marca 1824 roku, jest postacią fundamentalną dla czeskiej kultury narodowej, powszechnie okrzykniętym „ojcem muzyki czeskiej”. Bedřich Smetana na 12 maja 1884 roku miał 60 lat, a jego dorobek artystyczny, obejmujący przełomowe dzieła operowe i symfoniczne, na zawsze wpisał się w historię muzyki. Jako pierwszy rozwinął styl muzyczny utożsamiany z aspiracjami narodu do odrodzenia kulturalnego i politycznego, co czyni go ikoną czeskiej tożsamości. Jego życie obfitowało zarówno w sukcesy artystyczne, jak i osobiste tragedie, które kształtowały jego twórczość.
Warto wiedzieć: Choć w dzieciństwie nie znał języka czeskiego, stał się jego najwierniejszym i najbardziej wpływowym ambasadorem w świecie sztuki, tworząc dzieła, które do dziś są symbolem czeskiej tożsamości narodowej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 12 maja 1884 roku miał 60 lat.
- Żona/Mąż: Kateřina Kolářová (pierwsza żona).
- Dzieci: Cztery córki z pierwszego małżeństwa.
- Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent.
- Główne osiągnięcie: Uważany za „ojca muzyki czeskiej”; twórca narodowej opery i muzyki symfonicznej.
Podstawowe informacje o Bedřichu Smetanie
Pochodzenie i narodowość
Bedřich Smetana, pierwotnie Friedrich Smetana, przyszedł na świat 2 marca 1824 roku w malowniczej miejscowości Litomyšl, znanej również pod niemiecką nazwą Leitomischl. Położona na wschód od Pragi, w regionie bliskim tradycyjnej granicy między Czechami a Morawami, stanowiła wówczas część prowincji Cesarstwa Habsburgów.
Status narodowy i historyczny
W swojej ojczyźnie Bedřich Smetana jest otaczany szczególnym szacunkiem i nazywany „ojcem muzyki czeskiej”. Jego zasługą jest stworzenie i rozwinięcie unikalnego stylu muzycznego, który odzwierciedlał głębokie aspiracje narodu czeskiego do odrodzenia kulturalnego i politycznego. Jego twórczość stała się symbolem narodowej dumy i tożsamości w czasach, gdy Czesi dążyli do samostanowienia.
Znajomość języka ojczystego
Paradoksalnie, choć Bedřich Smetana stał się uosobieniem czeskości, w dzieciństwie i latach młodzieńczych nie posługiwał się biegle językiem czeskim. Wynikało to z faktu, że pod rządami Habsburgów oficjalnym językiem administracji i edukacji w Czechach był niemiecki. Dopiero późniejsze lata przyniosły mu pełne zanurzenie w kulturze i języku narodu, któremu miał później oddać tak wiele.
Daty życia i śmierci
Bedřich Smetana przeżył 60 lat. Zmarł 12 maja 1884 roku, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które na zawsze ukształtowało czeską muzykę. Jego życie, choć naznaczone trudnościami, było okresem intensywnej twórczości i zaangażowania w sprawy narodowe.
Życie prywatne i rodzinne Bedřicha Smetany
Struktura rodziny i pochodzenie
Bedřich Smetana był trzecim dzieckiem i pierwszym synem Františka Smetany. Jego matką była trzecia żona ojca, Barbora Linkova. Rodzina Smetanów była liczna – ojciec kompozytora miał łącznie osiemnaścioro dzieci z trzech małżeństw, co świadczy o jego rozległych powiązaniach rodzinnych.
Ojciec i jego zawód
František Smetana, ojciec kompozytora, był z zawodu piwowarem. Swoją pozycję materialną zbudował w burzliwych czasach wojen napoleońskich, kiedy to z powodzeniem dostarczał odzież i prowiant armii francuskiej. Jego przedsiębiorczość i sukcesy finansowe zapewniły rodzinie stabilność, co mogło mieć wpływ na późniejsze możliwości rozwoju artystycznego syna.
Tragedie rodzinne i śmierć dzieci
Lata 1854–1856 okazały się dla Smetany niezwykle trudne, naznaczone serią bolesnych tragedii rodzinnych. W tym krótkim okresie stracił aż troje ze swoich dzieci. Jego druga córka, Gabriela, zmarła na gruźlicę. Najstarsza i zapowiadająca się na utalentowaną muzycznie córka, Bedřiška, zmarła w wieku zaledwie czterech lat na szkarlatynę. Czwarta córka, Kateřina, zmarła tuż po urodzeniu. Te straty z pewnością odcisnęły głębokie piętno na psychice i emocjonalności kompozytora.
Pierwsze małżeństwo
27 sierpnia 1849 roku Bedřich Smetana poślubił swoją młodzieńczą miłość, Kateřinę Kolářovą, która również była pianistką. Ich związek zaowocował narodzinami czterech córek. Małżeństwo to było ważnym okresem w życiu kompozytora, choć niestety naznaczonym późniejszą tragedią.
Choroba i śmierć pierwszej żony
Pierwsza żona Smetany, Kateřina, zmagała się z chorobą gruźliczą. Niestety, mimo starań i wspólnych podróży, choroba okazała się nieuleczalna. Kateřina Smetana zmarła w kwietniu 1859 roku w Dreźnie, podczas powrotu z podróży ze Szwecji do Czech. Jej śmierć stanowiła kolejny ogromny cios dla kompozytora.
Kariera muzyczna i zawodowa Bedřicha Smetany
Wczesne lata i talent muzyczny
Bedřich Smetana od najmłodszych lat wykazywał niezwykły talent muzyczny. Już jako sześciolatek dał swój pierwszy publiczny występ na scenie Akademii Filozoficznej w Litomyšlu, co świadczyło o jego wczesnej dojrzałości artystycznej i naturalnych predyspozycjach do muzyki.
Edukacja muzyczna
Swoje umiejętności teoretyczne i kompozytorskie rozwijał pod okiem wybitnego pedagoga, Josefa Prokscha, w Pradze. Dzięki niemu Smetana miał okazję poznać i nawiązać kontakty z takimi znaczącymi postaciami sceny muzycznej, jak Ferenc Liszt czy Hector Berlioz, co z pewnością wpłynęło na jego artystyczne inspiracje i rozwój.
Ambicje artystyczne
W młodości Bedřich Smetana zapisał w swoim dzienniku niezwykle ambitny cel, który definiował jego artystyczne dążenia: pragnął zostać „Mozartem w kompozycji i Lisztem w technice”. Ta wizja świadczy o jego ogromnych ambicjach i dążeniu do osiągnięcia mistrzostwa na najwyższym światowym poziomie.
Działalność pedagogiczna w Pradze
W sierpniu 1848 roku Smetana otworzył w Pradze własny Instytut Fortepianowy. Placówka ta szybko zyskała uznanie i popularność, szczególnie wśród środowisk wspierających czeski nacjonalizm. Instytut stał się ważnym ośrodkiem edukacyjnym i kulturalnym, propagującym czeską sztukę.
Przełomowe dzieła operowe
Rok 1866 okazał się przełomowy w karierze operowej Smetany. Odbyły się wówczas premiery jego dwóch pierwszych oper: „Brandenburczycy w Czechach” (w oryg. „Braniboři v Čechách”) oraz „Sprzedana narzeczona” (w oryg. „Prodaná nevěsta”). Szczególnie druga z tych oper zdobyła ogromne uznanie i popularność na całym świecie, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł czeskiej opery.
Cykl symfoniczny „Moja Ojczyzna”
Jednym z najbardziej znanych i cenionych dzieł Bedřicha Smetany jest cykl poematów symfonicznych zatytułowany „Má vlast” (Moja Ojczyzna). Ten monumentalny cykl, opisujący historię, legendy i piękno czeskiego krajobrazu, zawiera między innymi powszechnie znany utwór „Vltava”, często określany również jako „Mołdawa”. Całość stanowi muzyczną wizytówkę Czech.
Kariera dyrygencka i kontrowersje
W 1866 roku Bedřich Smetana objął stanowisko głównego dyrygenta Teatru Tymczasowego w Pradze. Jego kadencja była jednak burzliwa i naznaczona licznymi konfliktami z konserwatywnymi frakcjami w środowisku teatralnym i muzycznym. Mimo tych trudności, Smetana dążył do podniesienia poziomu artystycznego czeskiej sceny muzycznej.
Emigracja do Szwecji
Zniechęcony brakiem pełnego uznania i wsparcia w Pradze, Smetana w 1856 roku podjął decyzję o emigracji do Göteborga w Szwecji. Tam odniósł znaczący sukces jako nauczyciel muzyki i dyrygent chóru, co pozwoliło mu na dalszy rozwój artystyczny i zdobycie cennego doświadczenia w nowym otoczeniu.
Zdrowie Bedřicha Smetany
Całkowita utrata słuchu
Pod koniec 1874 roku życie Bedřicha Smetany uległo dramatycznej zmianie – kompozytor stał się całkowicie głuchy. Ta druzgocąca diagnoza zmusiła go do rezygnacji z obowiązków w teatrze, jednak paradoksalnie otworzyła nowy, niezwykle intensywny okres pracy twórczej w izolacji. Mimo braku słuchu, Smetana kontynuował komponowanie, tworząc jedne z najpiękniejszych dzieł swojego życia.
Problemy ze zdrowiem psychicznym
Na początku 1884 roku stan zdrowia Bedřicha Smetany uległ znacznemu pogorszeniu. Kompozytor przeszedł załamanie psychiczne, które skutkowało jego uwięzieniem w zakładzie dla obłąkanych. Niestety, wkrótce potem, w tym samym miejscu, zmarł.
Fizyczna kruchość a gra na pianinie
Choć krytycy muzyczni cenili jego „delikatny, krystaliczny dotyk” podczas gry na pianinie, słaba kondycja fizyczna Smetany była postrzegana jako przeszkoda w realizacji wielkiej kariery pianisty koncertowego. Jego fizyczna kruchość stanowiła kontrast dla potęgi jego muzycznego talentu.
Kontrowersje i wydarzenia polityczne związane z Bedřichem Smetaną
Udział w powstaniu 1848 roku
Bedřich Smetana aktywnie zaangażował się w wydarzenia polityczne swojej epoki. W 1848 roku brał udział w powstaniu praskim jako członek Gwardii Obywatelskiej. Jego zaangażowanie obejmowało pomoc w obsadzaniu barykad na Moście Karola, co świadczy o jego patriotycznym zapał i gotowości do walki o wolność.
Konflikty z praskim środowiskiem
Twórczość i postawa Smetany wzbudzały kontrowersje w praskim środowisku muzycznym. Zarzucano mu zbytni progresywizm i uleganie wpływom zagranicznym, w tym kompozytorom takim jak Wagner i Liszt. Te zarzuty miały rzekomo stać w sprzeczności z ideą czystej czeskiej muzyki narodowej, co prowadziło do napięć i sporów.
Odrzucenie przez dwór cesarski
Jednym z przykładów braku akceptacji ze strony władz cesarskich było odrzucenie przez dwór „Symfonii Triumfalnej”. Utwór ten został skomponowany na specjalną okazję ślubu cesarza Franciszka Józefa, jednak nie spotkał się z oczekiwanym uznaniem ze strony dworu cesarskiego.
Ciekawostki z życia Bedřicha Smetany
Najważniejsze dzieła
- „Brandenburczycy w Czechach” (opera)
- „Sprzedana narzeczona” (opera)
- Cykl poematów symfonicznych „Má vlast”, w tym „Vltava” (Mołdawa)
Pierwsza kompozycja
Najwcześniejszym kompletnym utworem, jaki zachował się z twórczości Bedřicha Smetany, jest „Polka Luizy”. Kompozytor stworzył ją jeszcze jako nastolatek, dedykując ją swojej kuzynce. Ten wczesny utwór pokazuje jego talent już w młodym wieku.
Rywalizacja z Antonínem Dvořákiem
Choć w Czechach Bedřich Smetana jest bezsprzecznie uważany za postać numer jeden w historii muzyki narodowej, na arenie międzynarodowej często to Antonín Dvořák jest postrzegany jako ważniejszy czeski kompozytor. Ta dywergencja w odbiorze podkreśla unikalne miejsce Smetany w sercach Czechów.
Podróże i emigracja
- Wyjazd do Göteborga w Szwecji w 1856 roku.
Bedřich Smetana, jako „ojciec muzyki czeskiej”, pozostawił po sobie niezatarte dziedzictwo narodowe, które inspiruje kolejne pokolenia. Jego twórczość, mimo osobistych tragedii i problemów zdrowotnych, stanowi fundament czeskiej tożsamości kulturowej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Bed%C5%99ich_Smetana
