Cecil John Rhodes, urodzony 5 lipca 1853 roku, był angielskim potentatem diamentowym, politykiem i wizjonerem imperialnym, który odcisnął znaczące piętno na historii południowej Afryki. W wieku 48 lat zmarł 26 marca 1902 roku w Muizenberg w Kolonii Przylądkowej, po latach zmagań z problemami kardiologicznymi. Jego życie, pełne ambitnych przedsięwzięć biznesowych i politycznych, obejmowało założenie giganta branży diamentowej De Beers Consolidated Mines oraz sprawowanie funkcji 7. premiera Kolonii Przylądkowej. Rhodes był również pomysłodawcą fundacji stypendium Rhodesa na Uniwersytecie Oksfordzkim, choć jego postać do dziś budzi gorące dyskusje ze względu na kolonialną i rasistowską przeszłość.
Cecil John Rhodes: Życiorys i początki
Dane biograficzne i pochodzenie
Cecil John Rhodes przyszedł na świat 5 lipca 1853 roku w Netteswell House w Bishop’s Stortford, w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. Był synem wielebnego Francisa Williama Rhodesa (1807–1878), duchownego Kościoła Anglii, znanej postaci z powodu swoich bardzo krótkich kazań. Jego matką była Louisa Peacock, pochodząca z zamożnej rodziny bankierów z Lincolnshire. Cecil był czwartym synem i szóstym dzieckiem w rodzinie.
Wczesne lata i wykształcenie
Jako szesnastolatek, w 1870 roku, Cecil Rhodes został wysłany przez rodzinę do Natalu w Afryce Południowej. Decyzja ta była motywowana podejrzeniem gruźlicy u młodego Cecila; lekarze wierzyli, że suchy klimat Afryki przyniesie mu ulgę. Jego edukacja wyższa rozpoczęła się na Oriel College na Uniwersytecie Oksfordzkim, jednak była ona wielokrotnie przerywana przez wyjazdy do Afryki, związane zarówno z problemami zdrowotnymi, jak i rozwijającymi się przedsięwzięciami biznesowymi.
Wpływy i relacje rodzinne
Kluczową rolę w kształtowaniu młodości Cecila Rhodesa odegrała jego ciotka i matka chrzestna, Sophia. To ona finansowała jego pierwsze podróże do Afryki i udzieliła mu pożyczki na start w Durbanie w 1870 roku. Relacje z ojcem, wielebym Francisem Williamem Rhodesem, były chłodne i zdystansowane. Ojciec kwestionował marzenia syna, naciskając na budowanie planów na „bardziej praktycznych podstawach”.
Kariera w Afryce Południowej: Od diamentów do polityki
Początki w branży diamentowej
W 1888 roku, przy wsparciu finansowym Rothschild & Co, Cecil Rhodes założył **De Beers Consolidated Mines**. Działalność ta polegała na konsolidacji licznych mniejszych kopalni diamentów w Kimberley, co wkrótce doprowadziło do utworzenia potężnego monopolu. Do 1890 roku, poprzez strategiczne partnerstwo z londyńskim Diamond Syndicate, Rhodes kontrolował niemal 100% światowego rynku diamentów. **W 1872 roku, w wieku zaledwie 19 lat, przeszedł pierwszy atak serca, który uniemożliwił mu pracę w kopalniach na osiem miesięcy.**
Działalność polityczna i ambicje imperialne
Cecil Rhodes wszedł do Parlamentu Przylądkowego w 1881 roku, mając zaledwie 27 lat, reprezentując okręg Barkly West. Jego kariera polityczna nabrała tempa, gdy w okresie od 17 lipca 1890 do 12 stycznia 1896 roku sprawował funkcję 7. premiera Kolonii Przylądkowej, służąc pod panowaniem królowej Wiktorii. **Jako premier wprowadził kontrowersyjne akty ustawodawcze, takie jak Glen Grey Act, służący wywłaszczaniu rdzennych Afrykanów z ziemi, oraz Franchise and Ballot Act, który potroił wymogi majątkowe dla głosujących.** Był gorącym zwolennikiem ekspansji Imperium Brytyjskiego i dążył do realizacji projektu „Cape to Cairo Red Line”, czyli budowy linii kolejowej łączącej Kapsztad z Kairem, co miało symbolizować brytyjską dominację na kontynencie.
Upadek polityczny i założenie British South Africa Company
Upadek polityczny Rhodesa nastąpił w 1896 roku, po katastrofalnym rajdzie Jamesona (Jameson Raid) – nieautoryzowanym ataku na Republikę Transwalu rządzoną przez Paula Krugera. Wydarzenie to zmusiło go do dymisji. Równolegle do działalności politycznej, Rhodes zakładał **British South Africa Company**. Ta spółka handlowa otrzymała królewski przywilej (charter) na eksploatację terenów na północ od Transwalu, co doprowadziło do powstania terytorium nazwanego później jego imieniem – Rodezji. **Terytorium to zostało oficjalnie nazwane na jego cześć w 1895 roku.**
Dziedzictwo i filantropia Cecila Rhodesa
Fundacja stypendium Rhodesa
W swoim testamencie Cecil Rhodes ufundował **Rhodes Scholarship** na Uniwersytecie Oksfordzkim. Jest to najstarsze na świecie międzynarodowe stypendium dla absolwentów, mające na celu wspieranie wybitnych studentów z całego świata. Jego podziw dla oksfordzkiego systemu tutorskiego był tak wielki, że uważał absolwentów tej uczelni za predestynowanych do zajmowania najwyższych stanowisk na świecie. Uważał, że wychowanie w Oksfordzie kształtuje przyszłych przywódców imperium.
Warto wiedzieć: Cecil Rhodes był synem wielebnego Francisa Williama Rhodesa i Louisy Peacock. Jako szósty z kolei potomek, jego młodość naznaczona była wpływem ciotki Sophii.
Inspiracje i wpływ na myśl imperialną
Podczas studiów na Oksfordzie, Cecil Rhodes pozostawał pod ogromnym wpływem wykładów Johna Ruskina. Ruskin głosił ideę, że Brytyjczycy mają moralny obowiązek rządzić światem jako „niosący światło cywilizacji”. **Ta filozofia silnie wpłynęła na poglądy Rhodesa dotyczące roli Imperium Brytyjskiego i jego misji cywilizacyjnej w Afryce.** Rhodes marzył także o założeniu tajnego stowarzyszenia, które miałoby na celu szerzenie brytyjskich wpływów na całym świecie i ostateczne odzyskanie Stanów Zjednoczonych dla Imperium Brytyjskiego. Wizja ta odzwierciedla jego głębokie przekonania imperialne i dążenie do globalnej dominacji brytyjskiej.
Inwestycje w rolnictwo
Poza przemysłem diamentowym i polityką, Cecil Rhodes angażował się również w inne sektory gospodarki. Po epidemii filoksery, która zdziesiątkowała winnice, w 1892 roku sfinansował Pioneer Fruit Growing Company. Ta inicjatywa położyła fundamenty pod nowoczesny przemysł eksportu owoców w Afryce Południowej, pokazując jego wszechstronność jako inwestora i wizjonera gospodarczego.
Kluczowe dane z życia Cecila Rhodesa
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na marzec 1902 roku miał 48 lat.
- Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
- Dzieci: Nie miał dzieci.
- Zawód: Potentat diamentowy, polityk, przedsiębiorca.
- Główne osiągnięcie: Założenie De Beers Consolidated Mines i sprawowanie funkcji premiera Kolonii Przylądkowej.
Podstawowe informacje
- Prawdziwe imię i nazwisko: Cecil John Rhodes
- Data urodzenia: 5 lipca 1853 roku
- Miejsce urodzenia: Netteswell House, Bishop’s Stortford, Hertfordshire, Anglia
- Data śmierci: 26 marca 1902 roku (w wieku 48 lat)
- Miejsce śmierci: Muizenberg, Kolonia Przylądkowa (obecnie Republika Południowej Afryki)
- Miejsce spoczynku: Malindidzimu, Park Narodowy Matobo, Zimbabwe
Kariera polityczna
- Premier Kolonii Przylądkowej: 17 lipca 1890 – 12 stycznia 1896
- Członek Parlamentu Przylądkowego: od 1881 roku
- Kluczowe akty ustawodawcze: Glen Grey Act, Franchise and Ballot Act
- Przyczyna dymisji: Jameson Raid (1896)
Działalność biznesowa
- Założenie De Beers Consolidated Mines: marzec 1888 roku
- Kontrola rynku diamentów: niemal 100% do 1890 roku
- Założenie British South Africa Company: data nieokreślona w faktach
- Inwestycje w rolnictwo: Pioneer Fruit Growing Company (od 1892 roku)
Kontrowersje i skandale
Ruch „Rhodes Must Fall”
Postać Cecila Rhodesa stała się w ostatnich latach centralnym punktem współczesnych protestów antyrasistowskich. **Jego kolonialna i rasistowska przeszłość doprowadziła do usuwania jego pomników z przestrzeni publicznej w RPA i Wielkiej Brytanii.** Ruch „Rhodes Must Fall” symbolizuje walkę z dziedzictwem kolonializmu i rasizmu, kwestionując upamiętnianie postaci, które przyczyniły się do krzywd rdzennych społeczności.
Fałszowanie historii i pseudonaukowe teorie
Krytycy Cecila Rhodesa zarzucają mu promowanie fałszywych teorii historycznych. W szczególności wytyka mu się propagowanie przekonania, że wielkie afrykańskie zabytki archeologiczne, takie jak Wielkie Zimbabwe, zostały zbudowane przez cywilizacje europejskie, a nie przez lokalne ludy. Teorie te służyły legitymizacji brytyjskich roszczeń do ziemi i budowaniu narracji o wyższości cywilizacji europejskiej.
Afera z księżną Radziwiłł
Pod koniec życia Cecil Rhodes był uwikłany w znaczący skandal. Dotyczył on polsko-rosyjskiej księżnej Katarzyny Radziwiłł, która twierdziła, że są zaręczeni. Co więcej, księżna fałszowała weksle na jego nazwisko, co doprowadziło do poważnych problemów prawnych i finansowych dla Rhodesa. Sprawa ta rzuciła cień na jego ostatnie lata życia.
Zdrowie i ostatnie lata
Problemy z sercem
Zdrowie Cecila Rhodesa stanowiło problem przez większość jego życia. **Już w wieku 19 lat, w lipcu 1872 roku, przeszedł pierwszy atak serca.** To poważne zdarzenie zdrowotne wyłączyło go z pracy w kopalniach na osiem miesięcy, pokazując jego wczesną podatność na choroby kardiologiczne. Problemy te towarzyszyły mu przez kolejne lata życia, znacząco wpływając na jego kondycję fizyczną.
Śmierć i miejsce spoczynku
Cecil John Rhodes zmarł w wieku zaledwie 48 lat, 26 marca 1902 roku. Jego śmierć nastąpiła w nadmorskiej miejscowości Muizenberg w Kolonii Przylądkowej (dzisiejsza Republika Południowej Afryki), po latach zmagań z problemami kardiologicznymi. **Zgodnie ze swoją ostatnią wolą, został pochowany w Malindidzimu, na terenie Parku Narodowego Matobo w dzisiejszym Zimbabwe.** Wybrał to miejsce ze względu na jego majestatyczny charakter, co podkreśla jego silne związki z afrykańskim krajobrazem.
Ciekawostki z życia Cecila Rhodesa
Masoneria i tajne stowarzyszenia
W czerwcu 1877 roku Cecil Rhodes został wolnomularzem w Apollo University Lodge w Oksfordzie. Chociaż uważał ich rytuały za błahe, pozostał członkiem masonerii aż do śmierci. Jego zainteresowanie tajnymi stowarzyszeniami było jednak znacznie szersze. **Rhodes marzył o założeniu tajnego stowarzyszenia, które miałoby na celu szerzenie brytyjskich wpływów na całym świecie i ostateczne odzyskanie Stanów Zjednoczonych dla Imperium Brytyjskiego.** Wizja ta odzwierciedla jego głębokie przekonania imperialne i dążenie do globalnej dominacji brytyjskiej.
Nazwa państwa
Terytorium Rodezji (dzisiejsze Zimbabwe i Zambia) zostało oficjalnie nazwane na cześć Cecila Rhodesa przez British South Africa Company w 1895 roku, co świadczy o jego ogromnym wpływie na kształtowanie granic i polityki w regionie.
Cecil John Rhodes był postacią o ogromnym wpływie na historię południowej Afryki, budując imperium diamentowe i kształtując politykę kolonialną. Jego dziedzictwo pozostaje złożone, odzwierciedlając zarówno jego wizjonerstwo, jak i kontrowersyjne działania związane z imperializmem i rasizmem.
Podsumowanie: Cecil John Rhodes, potentat diamentowy i polityk, na zawsze zapisał się w historii południowej Afryki. Jego życie, naznaczone ambicjami imperialnymi, stworzeniem imperium diamentowego De Beers oraz fundacją prestiżowego stypendium Rhodesa, wciąż budzi dyskusje, przypominając o złożoności dziedzictwa kolonialnego.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
What was Cecil Rhodes known for?
Cecil Rhodes was a prominent British imperialist and businessman known for his role in the expansion of the British Empire in Southern Africa. He founded the De Beers diamond company and envisioned a Cape to Cairo railway, significantly shaping the political and economic landscape of the region.
Did Cecil Rhodes cause the Boer War?
While Cecil Rhodes did not directly cause the Boer War, his aggressive policies and ambitions for British expansion in Southern Africa, particularly his involvement in the Jameson Raid, significantly escalated tensions with the Boer republics. These actions contributed to the outbreak of the conflict in 1899.
What caused the death of Cecil Rhodes?
Cecil Rhodes died of a heart condition, specifically what was described as a heart attack, in 1902. He had been suffering from ill health for some time leading up to his death.
What countries are named after Cecil Rhodes?
No countries are currently named after Cecil Rhodes. However, the former British colony of Southern Rhodesia was named in his honor, and is now the independent nation of Zimbabwe.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Cecil_Rhodes
