Engels: Fryderyk Engels, współtwórca marksizmu i krytyk własności prywatnej.

1

Friedrich Engels, urodzony 28 listopada 1820 roku w Barmen, był niemieckim teoretykiem politycznym, filozofem i socjologiem, który wraz z Karolem Marksem współtworzył fundamenty marksizmu. W chwili śmierci, która nastąpiła 5 sierpnia 1895 roku w Londynie, miał 74 lata. Pochodzący z zamożnej rodziny przemysłowców, Engels przez dwadzieścia lat pozostawał w nieformalnym związku z irlandzką robotnicą Mary Burns, która wprowadziła go w środowisko angielskiego proletariatu, co miało niebagatelny wpływ na jego późniejszą twórczość. Jego wszechstronne zainteresowania obejmowały filozofię polityczną, ekonomię, historię, socjologię, antropologię i nauki przyrodnicze, co pozwoliło mu na stworzenie kompleksowych teorii społecznych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 1895 roku miał 74 lata.
• Żona/Mąż: Nie miał formalnie żony, żył w nieformalnych związkach z Mary i Lizzie Burns.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Teoretyk polityczny, filozof, socjolog, ekonomista, dziennikarz, przemysłowiec.
• Główne osiągnięcie: Współtworzenie marksizmu i filozofii materializmu dialektycznego; autor kluczowych dzieł jak „Manifest Komunistyczny” i „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.

Kim był Friedrich Engels? Podstawowe informacje

Data i miejsce urodzenia

Friedrich Engels przyszedł na świat 28 listopada 1820 roku w Barmen, miejscowości położonej w ówczesnej prowincji Jülich-Cleves-Berg, która wchodziła w skład Królestwa Prus. Urodził się jako najstarszy syn Friedricha Engelsa Sr. i Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar, pochodząc z zamożnej rodziny przemysłowców włókienniczych.

Data i miejsce śmierci

Friedrich Engels zmarł 5 sierpnia 1895 roku w Londynie. W chwili śmierci miał 74 lata.

Wiek w chwili śmierci

Friedrich Engels zmarł w wieku 74 lat.

Wykształcenie i zainteresowania

Engels był uczonym o niezwykle szerokich horyzontach. Jego główne zainteresowania naukowe obejmowały filozofię polityczną, ekonomię polityczną, historię, socjologię, antropologię oraz nauki przyrodnicze. Dzięki tej wszechstronności był w stanie formułować i rozwijać kompleksowe teorie społeczne.

Wpływ na myśl filozoficzną i polityczną

Friedrich Engels jest uznawany za jednego z głównych architektów marksizmu. Wspólnie z Karolem Marksem opracował kluczowe koncepcje, takie jak materializm historyczny i materializm dialektyczny, a także socjalizm naukowy. Ta teoria miała na celu wyjaśnienie mechanizmów walki klasowej i rozwoju społeczeństwa. Jego prace stanowią podstawę dla wielu ruchów politycznych i filozoficznych na całym świecie.

Rodzina i życie prywatne Friedricha Engelsa

Pochodzenie z rodziny przemysłowców

Friedrich Engels pochodził z zamożnej rodziny właścicieli zakładów włókienniczych w Barmen. Był najstarszym synem Friedricha Engelsa Sr. i Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar. Burżuazyjne pochodzenie Engelsa generowało stały konflikt z jego radykalnymi poglądami politycznymi, co stanowiło ważny element jego biografii. Jego rodzina wyznawała pietyzm, co miało wpływ na jego wychowanie.

Związki z Mary i Lizzie Burns

Przez dwadzieścia lat Friedrich Engels żył w nieformalnym związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą, którą poznał około 1843 roku w Manchesterze. To właśnie Mary wprowadziła go w środowisko angielskiego proletariatu, co miało kluczowy wpływ na jego późniejszą twórczość i analizę warunków życia klasy robotniczej. Po śmierci Mary w 1863 roku, Engels związał się z jej młodszą siostrą, Lizzie Burns. Ich relacja trwała do śmierci Lizzie w 1878 roku. Dopiero na łożu śmierci Engels zdecydował się na formalne małżeństwo z Lizzie, aby spełnić jej religijne przekonania.

Wychowanie i wczesne przekonania

Engels dorastał w atmosferze surowego pietyzmu, co było wynikiem głębokiej religijności jego rodziców. Już w młodości zaczął jednak odrzucać te przekonania, co doprowadziło do narastających napięć z ojcem. Ojciec chciał widzieć syna w roli statecznego kupca, co jednak było sprzeczne z jego rozwijającymi się radykalnymi poglądami i pragnieniem zaangażowania w działalność polityczną. Chciał uniknąć konfliktu z ojcem, dlatego w młodości publikował pod pseudonimem.

Kariera zawodowa i działalność polityczna Friedricha Engelsa

Początki kariery kupieckiej

Karierę zawodową Friedrich Engels rozpoczął w 1838 roku jako uczeń kupiecki w Bremie. Pracował w firmie eksportowej Heinricha Leopolda. Jednocześnie, aby nie narażać reputacji rodziny, potajemnie publikował artykuły pod pseudonimem Friedrich Oswald. To wczesne doświadczenie w świecie handlu dało mu wgląd w mechanizmy ekonomiczne, które później analizował w swoich dziełach. W roku 1839 opublikował „Listy z Wuppertalu”, w których opisywał pracę dzieci.

Służba wojskowa i kontakty z Młodymi Hegeistami

W 1841 roku Engels odbył służbę wojskową w Berlinie, służąc w artylerii gwardii. Wykorzystał ten okres do uczęszczania na wykłady uniwersyteckie i nawiązania kontaktów z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem. Służba wojskowa stanowiła dla niego platformę do rozwoju intelektualnego i politycznego, pozwalając na poznanie kluczowych postaci ówczesnej sceny intelektualnej Prus. Mieszkał w koszarach, co sprzyjało jego obserwacjom.

Działalność w Manchesterze i wsparcie dla Karola Marksa

Przez wiele lat Engels prowadził „podwójne życie” w Manchesterze, gdzie od 1850 do 1870 roku pracował w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels. Pozwoliło mu to na finansowe wspieranie Karola Marksa i jego rodziny, co było kluczowe dla umożliwienia Marksowi napisania jego monumentalnego dzieła „Kapitał”. Praca ta dokumentowała tragiczne warunki życia proletariatu w dobie rewolucji przemysłowej, bazując na jego osobistych obserwacjach i badaniach. Engels w Manchesterze zgłębiał realia życia klasy robotniczej, co zaowocowało jego przełomową pracą „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.

Zaangażowanie w organizacje międzynarodowe

Friedrich Engels odegrał kluczowe role w organizacjach międzynarodowych o charakterze politycznym i społecznym. Był aktywnym członkiem Związku Komunistów w latach 1847–1852 oraz Pierwszej Międzynarodówki w latach 1864–1876. W ostatnich latach swojego życia aktywnie wspierał Socjaldemokratyczną Partię Niemiec oraz Drugą Międzynarodówkę, stając się ważnym autorytetem i doradcą dla liderów ruchu robotniczego w całej Europie.

Najważniejsze dzieła Friedricha Engelsa

„Położenie klasy robotniczej w Anglii”

W 1845 roku Friedrich Engels opublikował przełomową pracę „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (The Condition of the Working Class in England). Dzieło to opierało się na jego osobistych obserwacjach i badaniach przeprowadzonych w Manchesterze. Książka stanowiła poruszający dokument przedstawiający tragiczne warunki życia proletariatu w dobie rewolucji przemysłowej, podkreślając wyzysk i cierpienie robotników. Jest to jedno z jego najbardziej wpływowych dzieł, które ukazało się również w wersji niemieckiej w roku 1845 i było drukowane w roku 1844.

„Manifest Komunistyczny” (współautorstwo z Karolem Marksem)

W 1848 roku Friedrich Engels, wspólnie z Karolem Marksem, napisał „Manifest Komunistyczny” (The Communist Manifesto). Ten krótki, lecz niezwykle wpływowy dokument, stał się jednym z najważniejszych tekstów politycznych w historii. Definiował cele i program rodzącego się ruchu komunistycznego, analizując historyczną rolę burżuazji i proletariatu. Dzieło to miało ogromny wpływ na rozwój myśli politycznej i ruchów rewolucyjnych na całym świecie.

„Anti-Dühring”

W 1878 roku Engels opublikował dzieło „Anti-Dühring”. Była to kompleksowa polemika z teoriami Eugena Dühringa, stanowiąca zarazem dogłębny wykład światopoglądu marksistowskiego. W tej pracy Engels systematyzował zasady socjalizmu naukowego, broniąc materializmu dialektycznego i przedstawiając go jako spójny system wyjaśniający rozwój materii, przyrody i społeczeństwa. Jest to jedno z najczęściej cytowanych i najbardziej wpływowych wykładów teorii marksizmu i komunizmu.

„Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”

W 1884 roku Friedrich Engels wydał pracę „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa” (The Origin of the Family, Private Property and the State). W tym dziele, wykorzystując badania antropologiczne, Engels analizował rozwój struktur społecznych od czasów prehistorycznych. Przedstawił analizę historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa, uzasadniając tezę o ich społecznym charakterze i możliwości ich przekształcenia w ramach przyszłego, komunistycznego społeczeństwa. Dzieło to analizuje likwidacje tradycyjnej rodziny w kontekście rozwoju społeczeństwa.

Osiągnięcia i dziedzictwo Friedricha Engelsa

Edycja i publikacja dzieł Karola Marksa

Po śmierci Karola Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels podjął się tytanicznej pracy edytorskiej. Z wielkim poświęceniem przygotował do druku drugi (wydany w 1885 roku) i trzeci (wydany w 1894 roku) tom „Kapitału”. Praca ta wymagała przebrnięcia przez nieuporządkowane notatki i rękopisy pozostawione przez jego zmarłego przyjaciela. Dzięki jego wysiłkom, dzieło Marksa zostało w pełni opublikowane, stanowiąc kamień milowy w rozwoju myśli ekonomicznej i społecznej.

Rola w ruchu socjalistycznym („Pierwszych Skrzypiec”)

Po śmierci Marksa w 1883 roku, Engels zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle) w ruchu socjalistycznym. Stał się głównym autorytetem i doradcą dla liderów partii robotniczych w całej Europie. Wielu z nich regularnie odwiedzało go w Londynie, szukając rady i wsparcia w sprawach politycznych i teoretycznych. Jego rola jako przywódcy i mentora była nieoceniona dla rozwoju ruchu socjalistycznego i komunistycznego.

Rozwój koncepcji materializmu dialektycznego

Engels odegrał kluczową rolę w opracowaniu i popularyzacji koncepcji materializmu dialektycznego. Przeniósł on zasady dialektyki, wywodzące się z filozofii Hegla, na grunt nauk przyrodniczych i społecznych. Celem było stworzenie spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii, przyrody i społeczeństwa. Jego prace, takie jak „Anti-Dühring” i „Dialektyka przyrody” (choć ta druga została wydana pośmiertnie), są fundamentalne dla zrozumienia materializmu dialektycznego i jego zastosowania w analizie świata.

Kontrowersje i życie w ruchu rewolucyjnym

Udział w powstaniach Wiosny Ludów

Friedrich Engels brał czynny udział w walkach podczas europejskiej Wiosny Ludów w 1849 roku. Uczestniczył w powstaniu w Badenii i Palatynacie, pełniąc funkcję adiutanta Augusta Willicha. To bezpośrednie doświadczenie wojskowe i zaangażowanie w działania rewolucyjne miało znaczący wpływ na jego późniejsze pisma teoretyczne, dostarczając mu praktycznej wiedzy o mechanizmach walki i organizacji zbrojnej.

Działalność wywrotowa i konieczność emigracji

Ze względu na swoją działalność wywrotową i radykalne poglądy, Friedrich Engels musiał uciekać z Prus i Francji. Jego zaangażowanie w ruchy rewolucyjne i publikowanie krytycznych wobec istniejącego porządku tekstów ściągało na niego uwagę władz. Ostatecznie doprowadziło to do jego osiedlenia się na stałe w Anglii, która w tamtym okresie stała się bezpieczną przystanią dla wielu europejskich rewolucjonistów i intelektualistów poszukujących wolności słowa i działania.

Ciekawostki z życia Friedricha Engelsa

Przydomek „Wielki Lama”

W późniejszych latach życia, Friedrich Engels był nazywany „Wielkim Lamą” z Regent’s Park Road. Ten przydomek odnosił się do jego statusu mędrca i mentora, do którego pielgrzymowali socjaliści z różnych krajów. Przybywali do Londynu, by zasięgnąć jego rady w sprawach politycznych, teoretycznych i organizacyjnych, ceniąc jego doświadczenie i głęboką wiedzę.

Styl życia i pozycja społeczna po przejściu na emeryturę

Mimo swoich radykalnych poglądów politycznych i zaangażowania w ruch robotniczy, Engels po przejściu na emeryturę w 1870 roku cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej. Pozwalało mu to na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego. Ta dualność – pochodzenie z burżuazji, praca jako kupiec i jednocześnie bycie pionierem komunizmu – jest jednym z fascynujących aspektów jego biografii.

Kalendarium życia Friedricha Engelsa

• 1820 – Urodziny w Barmen.
• 1838 – Rozpoczęcie kariery jako uczeń kupiecki w Bremie.
• 1841 – Służba wojskowa w Berlinie i kontakty z Młodymi Heglistami.
• 1845 – Publikacja „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.
• 1848 – Współautorstwo „Manifestu Komunistycznego” z Karolem Marksem.
• 1849 – Udział w powstaniach Wiosny Ludów.
• 1850-1870 – Praca w firmie Ermen & Engels w Manchesterze, wsparcie dla Marksa.
• 1878 – Publikacja „Anti-Dühring”.
• 1883 – Śmierć Karola Marksa.
• 1884 – Publikacja „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”.
• 1885 – Publikacja drugiego tomu „Kapitału”.
• 1894 – Publikacja trzeciego tomu „Kapitału”.
• 1895 – Śmierć w Londynie.

Kluczowe koncepcje i dzieła

Warto wiedzieć: Friedrich Engels, mimo swoich radykalnych poglądów, po przejściu na emeryturę w 1870 roku prowadził styl życia typowym dla wyższej klasy średniej, co pozwalało mu na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego.

Friedrich Engels pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii myśli politycznej i społecznej. Jako współtwórca marksizmu i autor fundamentalnych dzieł analizujących kapitalizm i jego wpływ na życie klasy robotniczej, jego dziedzictwo intelektualne wciąż rezonuje w debatach o sprawiedliwości społecznej i ekonomicznej. Jego życie, naznaczone połączeniem burżuazyjnego pochodzenia z zaangażowaniem w rewolucyjny ruch robotniczy, stanowi fascynujący przykład wpływu osobistych doświadczeń na rozwój teorii politycznych, które do dziś kształtują świat.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels