Epikur: Filozof radości i spokoju, twórca epikureizmu

1

Epikur, urodzony w lutym 341 roku p.n.e. na wyspie Samos, był jednym z najwybitniejszych filozofów starożytnej Grecji, którego nauki wywarły znaczący wpływ na późniejsze myślenie o szczęściu i sensie życia. Mimo że przyszedł na świat na Samos, z pochodzenia był Ateńczykiem, a jego twórczość stanowiła ważny nurt w filozofii hellenistycznej. Zmarł w Atenach w 270 roku p.n.e., dożywając sędziwego wieku około 72 lat, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo w postaci szkoły filozoficznej znanej jako „Ogród”.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na rok 2024 ma 2365 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji.
• Dzieci: Brak informacji.
• Zawód: Filozof.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie filozofii dążącej do szczęśliwego i spokojnego życia (ataraksja i aponia).

Podstawowe informacje o Epikurze

Epikur, urodzony w lutym 341 roku p.n.e., był ateńskim filozofem, którego nauczanie skupiało się na osiągnięciu szczęśliwego i spokojnego życia. Mimo że jego narodziny miały miejsce na wyspie Samos, gdzie jego rodzice, Neokles i Chairestrate, przebywali jako ateńscy osadnicy, sam Epikur posiadał obywatelstwo ateńskie. Filozof przeżył około 72 lat, zmarł w Atenach w 270 roku p.n.e. Jego przybycie na świat miało miejsce w burzliwym okresie schyłku epoki klasycznej w Grecji, zaledwie siedem lat po śmierci Platona.

Warto wiedzieć: Epikur urodził się w lutym 341 roku p.n.e., co oznacza, że od jego narodzin minęło dokładnie 2367 lat.

Życie prywatne Epikura

Epikur pochodził z rodziny o pięciorgu dzieci. Oprócz niego, mieli jeszcze trzech braci: Neoklesa, Chaireidemosa i Aristobulosa, którzy nie tylko byli jego rodzeństwem, ale także oddanymi uczniami w założonej przez niego szkole. W dzieciństwie Epikur otrzymał typowe dla tamtych czasów greckie wykształcenie. Przez okres około czterech lat studiował pod kierunkiem Pamfilosa, platonika mieszkającego na Samos. To właśnie te nauki, choć stanowiły podstawę jego edukacji, paradoksalnie ukształtowały jego późniejszą, silną niechęć do platonizmu.

W wieku 18 lat Epikur przybył do Aten, aby odbyć dwuletnią, obowiązkową służbę wojskową. W tym czasie jego rodzina została zmuszona do opuszczenia Samos przez Perdikkasa i osiedliła się w Kolofonie.

Kariera i działalność Epikura

Swoją działalność jako nauczyciel Epikur rozpoczął około 311 roku p.n.e. w Mitylenie, gdzie miał już około 30 lat. Jego nauki wywołały jednak tak duże napięcia i konflikty, że został zmuszony do opuszczenia miasta. Około 306 roku p.n.e. Epikur powrócił do Aten, gdzie zakupił posiadłość i założył swoją słynną szkołę, nazwaną „Ogrodłem” (kēpos). Lokalizacja tej szkoły, na przedmieściach Aten, znajdowała się w dogodnym miejscu, na trasie łączącej inne ważne ośrodki intelektualne, takie jak Stoja czy Akademia.

Szkoła Epikura wyróżniała się na tle ówczesnych instytucji edukacyjnych swoim otwartym i innowacyjnym podejściem do uczniów. Przyjmowała nie tylko mężczyzn, ale także kobiety, takie jak Temista, Leontion czy Nikidion, a także osoby o niższym statusie społecznym, w tym niewolników. Promowała wspólnotowy styl życia, oparty na samowystarczalności i spożywaniu prostych posiłków. Epikur był niezwykle płodnym pisarzem, przypisuje mu się autorstwo ponad 300 dzieł obejmujących szeroki zakres tematów. Niestety, większość z nich nie przetrwała do naszych czasów. Do dziś zachowały się jedynie trzy listy, zbiór krótkich maksym znany jako „Główne nauki” oraz fragmenty jego obszernego traktatu „O naturze”.

Najważniejsze etapy kariery Epikura

• Około 311 r. p.n.e.: Rozpoczęcie nauczania w Mitylenie, co otworzyło mu drogę do dalszej działalności pedagogicznej.
• Około 306 r. p.n.e.: Powrót do Aten i założenie „Ogrodu”, miejsca, które stało się centrum jego filozoficznej społeczności.

Filozofia i osiągnięcia Epikura

Według Epikura, głównym celem filozofii jest osiągnięcie szczęśliwego i spokojnego życia, charakteryzującego się ataraksją, czyli stanem wewnętrznego spokoju i wolności od niepokojów, oraz aponią, czyli brakiem bólu fizycznego. Filozofia Epikura stanowiła integralną całość, w której etyka była ściśle powiązana z celami życiowymi. Jego nauki skupiały się na poszukiwaniu przyjemności, rozumianej nie jako chwilowe rozkosze, ale jako stan braku cierpienia, oraz na świadomym unikaniu bólu.

Kontynuując myśl Demokryta, Epikur utrzymywał, że wszechświat składa się z niepodzielnych atomów oraz pustej przestrzeni. Wprowadził jednak kluczową innowację w postaci koncepcji „przypadkowego wychylenia” atomów (swerve), które miało wyjaśniać istnienie wolnej woli u ludzi. W kwestii bóstw, Epikur nauczał, że bogowie istnieją, ale są istotami doskonałymi i całkowicie niezainteresowanymi sprawami ludzkimi. Twierdził, że strach przed bogami jest bezpodstawny, ponieważ nie ingerują oni w ludzkie życie, nie karząc ani nie nagradzając ludzi. Stworzył również system epistemologiczny oparty na trzech kryteriach prawdy: wrażeniach zmysłowych (aisthêsis), uprzednich pojęciach (prolepsis) oraz uczuciach przyjemności i bólu (pathê). Te elementy stanowiły fundament jego teorii poznania.

Kluczowe elementy filozofii Epikura

• Cel filozofii: Osiągnięcie szczęśliwego i spokojnego życia, rozumianego jako ataraksja i aponia.
• Teoria atomistyczna: Świat zbudowany jest z atomów i próżni, z uwzględnieniem innowacyjnej koncepcji „swerve” dla wyjaśnienia wolnej woli.
• Podejście do bóstw: Bogowie istnieją, ale są całkowicie obojętni wobec ludzi, co eliminuje potrzebę lęku przed nimi.
• Kryteria prawdy: Podstawą poznania są wrażenia zmysłowe, uprzednie pojęcia oraz uczucia przyjemności i bólu.

Osobistość i relacje Epikura

Epikur uważał przyjaźń za jedno z największych dóbr, jakie człowiek może posiadać, uznając ją za klucz do osiągnięcia szczęśliwego życia. W swoim „Ogrodzie” kultywował wspólnotowy styl życia, w którym majątek był traktowany jako wspólny zasób, a relacje między uczniami cechowały się brakiem sztywnej hierarchii. Filozofia Epikura kładła ogromny nacisk na przyjaźń, uznając ją za niezbędny element do prowadzenia satysfakcjonującego życia. Twierdził, że przyjaźń jest największym dobrem, które człowiek może osiągnąć.

Wbrew późniejszym, często krzywdzącym oszczerstwom, Epikur prowadził życie charakteryzujące się niezwykłą skromnością. On i jego uczniowie żywili się głównie prostym chlebem i wodą, rzadko pozwalając sobie na luksusy, takie jak „odrobina sera”. Jego podejście do życia stanowiło doskonały przykład umiarkowania i prostoty, co było fundamentem jego etyki.

Zdrowie i śmierć Epikura

Epikur zmarł w wyniku kamicy układu moczowego, która powodowała u niego ogromne cierpienie, objawiające się między innymi bolesnym oddawaniem moczu i czerwonką. Mimo ekstremalnego bólu fizycznego, filozof do ostatniej chwili zachował pogodę ducha i radość. Twierdził, że wspomnienie jego filozoficznych odkryć i osiągnięć w pełni równoważy wszelkie fizyczne udręki. Jego postawa w obliczu cierpienia stanowi przykład niezwykłej siły ducha i filozoficznego opanowania.

Warto wiedzieć: Epikur zmarł w 270 roku p.n.e. w Atenach, mając około 72 lat, co świadczy o długim i owocnym życiu.

Kontrowersje i dziedzictwo Epikura

W epoce średniowiecza postać Epikura została niesprawiedliwie zniekształcona i marginalizowana. Powszechnie, choć całkowicie błędnie, zapamiętano go jako patrona pijaków, rozpustników i żarłoków. Było to wynikiem powierzchownej i nieprawdziwej interpretacji jego nauk o przyjemności jako synonimu hedonizmu w jego najbardziej negatywnym i dekadenckim znaczeniu.

Jego idee zostały na nowo odkryte i wskrzeszone w XVII wieku przez Pierre’a Gassendiego, a następnie wywarły znaczący wpływ na tak wybitnych myślicieli jak John Locke, Robert Boyle czy nawet Karl Marx. Filozofowi przypisuje się również sformułowanie słynnego paradoksu dotyczącego problemu zła, który do dziś stanowi przedmiot ożywionych dyskusji w kontekście teodycei i filozofii religii. Chociaż jego nauki były przez wieki często źle rozumiane, dziedzictwo Epikura wciąż inspiruje do głębokiej refleksji nad naturą szczęścia i sposobami prowadzenia dobrego, satysfakcjonującego życia.

Wpływ idei Epikura

• Średniowieczne przekłamania: Niesłuszne postrzeganie jako patrona rozpustników i żarłoków, co zaciemniło jego prawdziwe przesłanie.
• Wpływ na nowożytność: Odrodzenie idei przez Pierre’a Gassendiego, a następnie ich wpływ na myśl takich filozofów jak Locke, Boyle i Marx.
• Paradoks Epikura: Znaczenie jego argumentacji w dyskusjach na temat problemu zła i jego związku z istnieniem wszechmocnego i wszechdobrego Boga.

Ciekawostki z życia Epikura

Epikur gwałtownie zaprzeczał, jakoby inni filozofowie mieli na niego jakikolwiek wpływ, często nazywając ich „pomieszanymi” i twierdząc, że jest całkowicie samoukiem. To podkreśla jego niezależność myśli i oryginalność jego poglądów. Ustanowił także bardzo precyzyjne świętowanie swoich urodzin każdego 20. dnia miesiąca Gamelion oraz specjalne dni pamięci dla swoich braci i współpracowników, co świadczy o jego silnych więziach emocjonalnych i głębokim przywiązaniu do bliskich mu osób.

Wybrane daty z życia Epikura

Epikur uczył, że prawdziwe szczęście polega na osiągnięciu głębokiego spokoju ducha i całkowitej wolności od cierpienia, co jest możliwe do osiągnięcia poprzez mądre kierowanie swoim życiem i pielęgnowanie autentycznych więzi przyjaźni.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Epicurus