Kierkegaard: Życie i filozofia Sørena Kierkegaarda

1

Søren Aabye Kierkegaard (ur. 5 maja 1813, zm. 11 listopada 1855) to duński filozof, teolog i pisarz, powszechnie uznawany za jednego z prekursorów egzystencjalizmu. Na listopad 2024 roku, filozof miałby 211 lat. Był najmłodszym z siedmiorga dzieci zamożnego kupca Michaela Pedersena Kierkegaarda i jego żony Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard. Jego życie naznaczone było głęboką religijnością, tragicznymi przeżyciami rodzinnymi oraz intensywną pracą intelektualną. Kluczowym wydarzeniem w jego życiu osobistym były zaręczyny z Regine Olsen, które ostatecznie zerwał, co znalazło odbicie w jego twórczości. Najważniejszym osiągnięciem Kierkegaarda jest stworzenie podstaw egzystencjalizmu, kładącego nacisk na subiektywność, wolność wyboru i osobiste zaangażowanie w poszukiwanie prawdy.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 42 lata (w chwili śmierci)
• Żona/Mąż: Brak (zaręczony z Regine Olsen, ale nigdy się nie ożenił)
• Dzieci: Brak
• Zawód: Filozof, teolog, pisarz, krytyk społeczny
• Główne osiągnięcie: Uznawany za pierwszego filozofa egzystencjalistycznego

Podstawowe informacje o Sørenie Kierkegaardzie

Dane biograficzne

Søren Aabye Kierkegaard urodził się 5 maja 1813 roku w Kopenhadze, stolicy Danii. Zmarł 11 listopada 1855 roku, również w Kopenhadze, w wieku zaledwie 42 lat. Jego życie przypadło na okres istnienia królestwa Danii i Norwegii. Uznawany jest za kluczową postać dla rozwoju filozofii egzystencjalnej, a jego dorobek obejmuje prace filozoficzne, teologiczne, literackie i krytyczno-społeczne.

Okres życia i pochodzenie

Søren Kierkegaard pochodził z zamożnej kopenhaskiej rodziny. Jego ojciec, Michael Pedersen Kierkegaard, był odnoszącym sukcesy kupcem wełny, a matka, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard, pracowała wcześniej jako pokojówka w jego domu. Okres życia Kierkegaarda, od 1813 do 1855 roku, charakteryzował się znacznymi przemianami społecznymi i intelektualnymi w Europie.

Życie prywatne i rodzinne Sørena Kierkegaarda

Rodzice i rodzeństwo

Rodzina Kierkegaardów była naznaczona tragedią – z siedmiorga dzieci zmarło pięcioro przed ojcem. Ojciec Sørena, Michael Pedersen Kierkegaard, był człowiekiem głęboko religijnym i surowym, co miało znaczący wpływ na wychowanie syna. Matka, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard, była osobą cichą i skromną. Jedynym bratem Sørena, który przeżył i z którym utrzymywał kontakt, był Peter Christian Kierkegaard, późniejszy biskup. Istniała spekulatywna teoria, według której ojciec Sørena wierzył, że ściągnął na siebie gniew Boży za grzechy młodości, co – jakoby – miało skutkować tym, że żadne z jego dzieci nie przeżyje go za karę. Ta religijna atmosfera domu rodzinnego, pełna lęku przed karą Bożą, stanowiła ważny kontekst dla późniejszej filozofii Kierkegaarda.

Kluczowe relacje osobiste

Związek z Regine Olsen

Najważniejszą relacją osobistą Sørena Kierkegaarda były jego zaręczyny z Regine Olsen w latach 1840–1841. Choć wkrótce po zaręczynach zerwał związek, Regine pozostała dla niego postacią fundamentalną, inspirującą wiele jego późniejszych rozważań. Zerwanie zaręczyn było dla Kierkegaarda aktem tragicznym, ale jednocześnie kluczowym dla jego rozwoju filozoficznego i duchowego. Uważał, że nie jest w stanie sprostać wymaganiom małżeństwa i życia w związku, co skłoniło go do poświęcenia się całkowicie pracy intelektualnej i duchowej.

Edukacja i formacja Sørena Kierkegaarda

Kształcenie podstawowe i średnie

W latach 1821–1830 Søren Kierkegaard uczęszczał do renomowanego gimnazjum Østre Borgerdyd w Kopenhadze, gdzie zdobył solidne wykształcenie klasyczne, przygotowujące go do studiów uniwersyteckich.

Studia uniwersyteckie i teologiczne

W 1841 roku Kierkegaard ukończył studia teologiczne na Uniwersytecie Kopenhaskim, pisząc pracę dyplomową na temat pojęcia ironii w odniesieniu do Sokratesa. Jego edukacja była głęboko zakorzeniona w tradycji teologicznej i filozoficznej, ale jednocześnie charakteryzowała się krytycznym podejściem do dominujących nurtów epoki.

Wpływy i kierunki rozwoju intelektualnego

Kierkegaard odrzucał dominującą wówczas filozofię spekulatywną, zwłaszcza system Hegla, który uważał za zbyt abstrakcyjny i oderwany od ludzkiego doświadczenia. Skupiał się na egzystencjalnych aspektach ludzkiego bytu, podkreślając znaczenie subiektywności i osobistego wyboru. Jego myśl stanowiła wyraz buntu przeciwko racjonalizmowi i panteizmowi, kładąc podwaliny pod egzystencjalizm.

Kariera i twórczość Sørena Kierkegaarda

Metoda twórcza i pseudonimy

Kierkegaard znany jest z zastosowania metody pośredniej, polegającej na pisaniu pod licznymi pseudonimami. Pozwalało mu to na przedstawianie różnych perspektyw i analizowanie ludzkiej egzystencji z wielu punktów widzenia, bez bezpośredniego utożsamiania się z każdą z prezentowanych postaci. Ta technika była kluczowa dla rozwoju jego filozofii.

Dzieła publikowane pod własnym nazwiskiem

Równolegle publikował pod własnym nazwiskiem serie „Mów budujących” (Upbuilding Discourses), dedykowane „pojedynczemu osobnikowi”. W 1843 roku opublikował swoje arcydzieło „Albo-albo”, a w 1846 roku „Okruchy filozoficzne”. Te publikacje ugruntowały jego pozycję jako oryginalnego myśliciela.

Przedmiot krytyki i analiz w twórczości

Twórczość Kierkegaarda obejmuje głęboką krytykę zorganizowanej religii, moralności, etyki oraz psychologii. Analizował ludzką kondycję, podkreślając znaczenie wolności, odpowiedzialności, lęku i rozpaczy. Wykorzystywał metafory, ironię i parabole, aby skłonić czytelnika do refleksji i osobistego zaangażowania.

Atak na Duński Kościół Państwowy

W ostatnich latach życia, między 1847 a 1855 rokiem, Kierkegaard podjął gwałtowną krytykę Duńskiego Kościoła Państwowego. Uważał, że zinstytucjonalizowane chrześcijaństwo stało się iluzoryczne i oddalonym od prawdziwego przesłania Ewangelii. Jego ostry sprzeciw wobec cezaropapizmu był wyrazem jego autentycznej troski o prawdę wiary.

Filozofia i kluczowe idee Sørena Kierkegaarda

Podstawowe koncepcje teologiczne

Kierkegaard wprowadził koncepcję „nieskończonej jakościowej różnicy” między człowiekiem a Bogiem, podkreślając, że wiara jest osobistym aktem pasji, a nie wynikiem obiektywnych dowodów. Jego teologia skupiała się na indywidualnej relacji z Bogiem, odrzucając racjonalne podstawy wiary na rzecz doświadczenia osobistego.

Etapy rozwoju egzystencjalnego

Jest autorem koncepcji „trzech stadiów na drodze życia”: estetycznego, etycznego i religijnego. Każde stadium reprezentuje inny sposób istnienia i rozumienia świata, a przejście między nimi wiąże się z pokonywaniem lęku i rozpaczy. Rozwój egzystencjalny był dla niego kluczowym procesem kształtowania osobowości.

Kluczowe pojęcia filozoficzne

„Skok wiary” i „lęk”

Inne ważne idee w filozofii Kierkegaarda to „rycerz wiary”, „skok wiary” (leap of faith), „lęk” (angst) oraz „rozpacz egzystencjalna”. Te pojęcia opisują złożoność ludzkiej wolności, odpowiedzialności i poszukiwania sensu. „Bojaźń i drżenie” to jedno z kluczowych dzieł, które analizuje postawę Abrahama wobec Boga.

Egzystencjalizm chrześcijański

W odróżnieniu od późniejszych egzystencjalistów ateistycznych, Kierkegaard rozwijał egzystencjalizm chrześcijański. Podkreślał, że subiektywność i osobiste zaangażowanie religijne są kluczowe dla zrozumienia ludzkiej egzystencji. Jego myśl stanowiła próbę reinterpretacji podstawowych pojęć chrześcijaństwa w kontekście indywidualnego przeżywania.

Subiektywność i prawda osobista

Kierkegaard uważał, że odkrywanie subiektywnej prawdy jest ważniejsze niż obiektywizm, a prawda jest czymś, co należy przeżyć, a nie tylko poznać intelektualnie. Kładł nacisk na konkretną ludzką rzeczywistość ponad abstrakcyjne teorie.

Dziedzictwo i znaczenie Sørena Kierkegaarda

Dzienniki i zapiski jako źródło

Søren Kierkegaard pozostawił po sobie obszerny zbiór dzienników, liczący ponad 7000 stron. Dzienniki te stanowią kluczowe źródło do zrozumienia jego filozofii, zmagań duchowych i osobistych przeżyć. Ich styl jest wybitnie literacki i poetycki, co odróżnia je od typowych zapisków filozoficznych. W dziennikach można odnaleźć echa jego związku z Reginą Olsen i związane z nim dylematy.

Wpływ na kulturę, teologię i filozofię

Choć początkowo znany głównie w Skandynawii, na przełomie XIX i XX wieku dzieła Kierkegaarda zostały przetłumaczone na języki europejskie, zdobywając światowe uznanie. Na początku XX wieku stał się jedną z najbardziej wpływowych postaci w zachodniej kulturze, teologii i filozofii. Jego wpływ rozciąga się na literaturę, psychologię i współczesną teologię.

Rozpoznawalność i wymowa nazwiska

Nazwisko Sørena Kierkegaarda jest powszechnie rozpoznawalne na całym świecie. Jego postać i dzieła budzą zainteresowanie wielu pokoleń, a jego wkład w filozofię egzystencjalną jest niepodważalny.

Kluczowe dzieła Sørena Kierkegaarda

Twórczość Kierkegaarda jest obszerna i obejmuje wiele kluczowych prac, które ukształtowały filozofię egzystencjalną. Poniżej przedstawiono niektóre z jego najważniejszych publikacji:

• „Albo-albo” (1843)
• „Dziennik uwodziciela” (część „Albo-albo”)
• „Bojaźń i drżenie” (1843)
• „Powtórzenie” (1843)
• „Choroba na śmierć” (1849)
• „Okruchy filozoficzne” (1846)
• „Filozoficzne okruchy” (1844)
• „Mowy budujące” (publikowane w różnych latach)

Chronologia życia i twórczości

Poniższa tabela przedstawia kluczowe daty i wydarzenia z życia Sørena Kierkegaarda:

Podsumowując, Søren Kierkegaard, duński filozof i teolog, pozostawił po sobie trwały ślad w historii myśli ludzkiej jako twórca egzystencjalizmu. Jego prace, naznaczone głęboką refleksją nad ludzką kondycją, wolnością, wiarą i odpowiedzialnością, nadal inspirują i prowokują do myślenia o fundamentalnych kwestiach istnienia.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8ren_Kierkegaard