Arthur Schopenhauer (1788–1860) był wybitnym niemieckim filozofem, którego system oparty na filozoficznym pesymizmie wywarł znaczący wpływ na późniejszą myśl. Jego kluczowe dzieło, „Świat jako wola i przedstawienie”, ukazało się w 1818 roku. Urodzony w Gdańsku, przez większość życia cieszył się niezależnością finansową dzięki odziedziczonemu majątkowi, co pozwoliło mu na poświęcenie się pracy naukowej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na wrzesień 1860 miał 72 lata.
- Żona/Mąż: Nie założył rodziny.
- Dzieci: Miał dwie nieślubne córki, które zmarły w niemowlęctwie.
- Zawód: Filozof.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie systemu filozoficznego opartego na pesymizmie i koncepcji „woli życia”.
Życie i Dziedzictwo Arthura Schopenhauera
Arthur Schopenhauer, jeden z najbardziej wpływowych niemieckich myślicieli XIX wieku, urodził się 22 lutego 1788 roku w Gdańsku. Jego życie, zakończone 21 września 1860 roku we Frankfurcie nad Menem, było naznaczone głęboką refleksją nad naturą ludzkiego istnienia, której wyrazem stał się system filozoficzny oparty na pesymizmie. Jego magnum opus, „Świat jako wola i przedstawienie”, opublikowane w 1818 roku, stanowi fundament jego myśli, przedstawiając świat jako manifestację ślepej i irracjonalnej siły, którą nazwał „wolą życia”. Przez lata niedoceniany, jego idee zyskały uznanie po publikacji zbioru esejów „Parerga i paralipomena” w 1851 roku, przynosząc mu zasłużoną sławę.
Rodzina i Wczesne Lata Filozofa
Arthur Schopenhauer pochodził z zamożnych rodzin patrycjuszowskich o republikańskich i kosmopolitycznych poglądach. Jego rodzice, Heinrich Floris Schopenhauer i Johanna Schopenhauer, podjęli decyzję o przeprowadzce z Gdańska do Hamburga w 1793 roku, uciekając przed pruską okupacją. Relacja Arthura z matką, Johanną, była niezwykle skomplikowana i naznaczona głębokim konfliktem; Johanna uważała syna za aroganckiego i trudnego, co doprowadziło do 24-letniego zerwania kontaktu. Tragiczne wydarzenia dotknęły rodzinę w 1805 roku, gdy ojciec Arthura utonął w kanale, co zarówno on, jak i jego matka, podejrzewali o samobójstwo spowodowane depresją.
Droga Intelektualna i Edukacja
Międzynarodowe doświadczenia ukształtowały wczesne lata edukacyjne Schopenhauera. W 1797 roku, w wieku dziewięciu lat, został wysłany do Hawru we Francji, gdzie biegle opanował język francuski. Kolejnym etapem była dwunastotygodniowa nauka w szkole w Wimbledon w Anglii w 1803 roku, choć doświadczenie to zraził go do surowej religijności anglikańskiej. W 1809 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął studia medyczne w Getyndze, jednak już po roku zdecydował się na zmianę kierunku i poświęcił się filozofii, uzyskując tytuł doktora na Uniwersytecie w Jenie w 1813 roku. Jego rozprawa doktorska nosiła tytuł „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej”.
System Filozoficzny i Krytyka Hegla
Kariera akademicka Schopenhauera była naznaczona trudnościami. W 1820 roku podjął pracę jako wykładowca na Uniwersytecie w Berlinie, celowo wyznaczając godziny swoich zajęć w tym samym czasie co wykłady G.W.F. Hegla, w akcie świadomej rywalizacji. Ta strategia okazała się jednak nieskuteczna – na jego wykłady przychodziło zaledwie kilku studentów, co stanowiło porażkę akademicką. Schopenhauer był zaciekłym krytykiem dominującego wówczas idealizmu niemieckiego, ostro atakując prace Hegla, Fichtego i Schellinga, określając ich działalność mianem „szarlatanerii”. Jego własny system filozoficzny, przedstawiony w „Świecie jako woli i przedstawieniu”, opierał się na koncepcji „woli życia” jako fundamentalnej rzeczywistości świata, będącej źródłem wszelkiego cierpienia.
Zainteresowanie Filozofią Wschodnią
Jednym z wyróżniających aspektów myśli Schopenhauera był jego głęboki entuzjazm dla filozofii indyjskiej. Był jednym z pierwszych myślicieli Zachodu, którzy z uznaniem przyjęli idee zawarte w Upaniszadach oraz buddyzmie. Te starożytne teksty nazwał „pociechą swojego życia i śmierci”, co podkreśla ich ogromne znaczenie w jego osobistym i intelektualnym rozwoju. Jego prace często odwoływały się do tych źródeł, integrując wschodnie koncepcje z zachodnią filozofią.
Niezależność Finansowa i Zaradność
Znaczna część życia Arthura Schopenhauera upłynęła pod znakiem finansowej niezależności, co umożliwiło mu poświęcenie się wyłącznie pracy naukowej. Po śmierci ojca odziedziczył on znaczną część majątku. Zamiast ryzykownych inwestycji, zdecydował się na konserwatywne lokowanie środków w obligacje rządowe, co zapewniało mu regularne odsetki. Jego zaradność finansowa ujawniła się również w sytuacji kryzysowej – po upadłości domu handlowego Muhl, Schopenhauer jako jedyny wierzyciel nie zgodził się na ugodę, co po latach batalii prawnej pozwoliło mu odzyskać pełną kwotę należności.
Osobowość, Poglądy i Dylemat Jeża
Arthur Schopenhauer wyróżniał się wyrazistymi poglądami na wiele aspektów życia. Był pionierem etyki zwierząt, zdecydowanie sprzeciwiając się wiwisekcji i promując humanitarne traktowanie istot żywych, co potwierdza jego szczegółowe testamentowe zabezpieczenie losu swoich ukochanych pudli, które stanowiły dla niego jedyne bliskie istoty. Jednocześnie Schopenhauer znany jest z mizoginistycznych poglądów, które znalazły wyraz w jego eseju „O kobietach”, często wiązanych z jego skomplikowaną relacją z matką. Filozof jest również autorem słynnej metafory „dylematu jeża”, opisującej trudność w relacjach międzyludzkich wynikającą z potrzeby bliskości, która jednocześnie naraża na wzajemne zranienie. Jako zdeklarowany ateista, Schopenhauer postrzegał religie jako „metafizykę dla ludu”, odrzucając ich dogmaty i instytucje.
Hobby, Styl Życia i Podróże
Muzyka stanowiła ważny element życia Arthura Schopenhauera. Niemal przez całe życie codziennie grał na flecie poprzecznym, co stanowiło dla niego formę emocjonalnego wytchnienia. W młodości filozof odbył wielką podróż po Europie, a w późniejszym wieku dwukrotnie odwiedził Włochy. Ostatnie 30 lat życia Schopenhauer spędził we Frankfurcie, prowadząc niezwykle uporządkowany tryb życia. Każdego dnia po południu odbywał spacer ze swoim pudlem, co stało się charakterystycznym elementem krajobrazu miasta, a wieczory spędzał, czytając gazety w hotelu Englischer Hof.
Kontrowersje i Krytyka Religii
Życie Schopenhauera nie obyło się bez kontrowersji. W 1821 roku doszło do incydentu z sąsiadką, Caroline Marquet, co skutkowało nakazem sądowym wypłacania jej dożywotniej renty. Schopenhauer słynął również z ostrej krytyki teizmu, atakując judaizm i chrześcijaństwo za ich antropocentryzm i brak empatii wobec zwierząt. Jego poglądy na religię były radykalne, uznając ją za zjawisko służące masom, a nie za źródło prawdy.
Wpływ, Ciekawostki i Dziedzictwo
Arthur Schopenhauer miał okazję współpracować z Johannem Wolfgangiem von Goethe nad teorią kolorów, co zaowocowało publikacją dzieła „O wzroku i kolorach” w 1816 roku. Przez większość życia pozostawał w cieniu ignorancji, a prawdziwą popularność zyskał dopiero po 1851 roku dzięki zbiorowi esejów „Parerga i paralipomena”. Jego wpływ był znaczący i wykraczał poza krąg akademicki – Erwin Schrödinger, twórca mechaniki kwantowej, przyznawał, że system Schopenhauera był kluczowy dla jego rozumienia świata, a jego pesymizm odcisnął piętno na rzeszach artystów i myślicieli, od Richarda Wagnera po Fryderyka Nietzschego. Filozof celowo wybierał samotność, twierdząc, że „człowiek jest tym bardziej towarzyski, im mniej jest wart pod względem intelektualnym”. Mimo wyjazdu w dzieciństwie, zawsze podkreślał swoje pochodzenie z wolnego miasta Gdańska. Zmarł w spokoju i z jasnym umysłem, wyrażając zadowolenie z tego faktu. Został pochowany na cmentarzu Hauptfriedhof we Frankfurcie, a jego nagrobek ozdobiony jest jedynie imieniem i nazwiskiem.
Warto wiedzieć: Arthur Schopenhauer był poliglotą, biegle władającym oprócz niemieckiego i francuskiego, również angielskim, włoskim, hiszpańskim, łaciną i greką, co świadczy o jego wszechstronności intelektualnej.
Warto wiedzieć: Pomimo swojej filozofii pesymizmu, Schopenhauer był miłośnikiem sztuki i posiadał m.in. pozłacany posążek Buddy, co w jego czasach było rzadkością w Europie i dowodzi jego otwartości na inne kultury.
Chronologia Życia i Twórczości
- 1788 – Narodziny w Gdańsku (22 lutego).
- 1793 – Przeprowadzka rodziny do Hamburga.
- 1797 – Wyjazd do Hawru we Francji.
- 1803 – Edukacja w szkole w Wimbledon, Anglia.
- 1805 – Tragiczna śmierć ojca.
- 1809 – Rozpoczęcie studiów medycznych w Getyndze.
- 1813 – Uzyskanie doktoratu filozofii na Uniwersytecie w Jenie.
- 1818 – Publikacja głównego dzieła: „Świat jako wola i przedstawienie”.
- 1820 – Rozpoczęcie pracy jako wykładowca w Berlinie.
- 1821 – Incydent z Caroline Marquet.
- 1851 – Publikacja zbioru esejów „Parerga i paralipomena”, który przyniósł mu późną sławę.
- 1860 – Śmierć we Frankfurcie nad Menem (21 września).
Najważniejsze Publikacje
- „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej” (rozprawa doktorska, 1813)
- „O wzroku i kolorach” (współpraca z Goethem, 1816)
- „Świat jako wola i przedstawienie” (1818)
- „Parerga i paralipomena” (1851)
Wpływ na Późniejszą Myśl
Myśl Arthura Schopenhauera wywarła głęboki wpływ na wiele dziedzin, inspirując artystów i filozofów oraz kształtując kierunki rozwoju myśli, co szczególnie widoczne jest w twórczości Richarda Wagnera i Fryderyka Nietzschego. Jego idee znalazły odzwierciedlenie również w nauce, gdzie sam Erwin Schrödinger, jeden z twórców mechaniki kwantowej, przyznawał, że filozofia Schopenhauera była kluczowa dla jego światopoglądu.
Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof pesymizmu, pozostawił po sobie dziedzictwo głębokiej refleksji nad naturą rzeczywistości i ludzkim cierpieniem, przypominając nam o wartości poszukiwania wewnętrznego spokoju w obliczu egzystencjalnych wyzwań. Jego prace nadal stanowią ważny punkt odniesienia dla współczesnej filozofii, sztuki i psychologii.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer
