Simone de Beauvoir: Filozof, feministka, legenda (1908-1986)

1

Simone de Beauvoir, urodzona 9 stycznia 1908 roku w Paryżu, była wybitną francuską pisarką, filozofką egzystencjalistką i jedną z kluczowych postaci współczesnego feminizmu drugiej fali. Na rok 2026, mając 118 lat, jest powszechnie uznawana za jedną z najbardziej wpływowych postaci egzystencjalizmu i teorii feministycznej. Jej przełomowe dzieło „Druga płeć” z 1949 roku zrewolucjonizowało myślenie o roli kobiet w społeczeństwie. Zmarła 14 kwietnia 1986 roku w Paryżu, a jej życie i twórczość, naznaczone długoletnią relacją z Jean-Paulem Sartrem, pozostają inspiracją dla wielu pokoleń.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na rok 2026 ma 118 lat (urodzona 9 stycznia 1908).
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Pisarka, filozofka egzystencjalistka, teoretyczka feministyczna.
• Główne osiągnięcie: Autorstwo przełomowego dzieła „Druga płeć”, które stało się filarem feminizmu.

Podstawowe informacje o Simone de Beauvoir

Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir, znana powszechnie jako Simone de Beauvoir, przyszła na świat 9 stycznia 1908 roku w Paryżu. Pochodziła z rodziny mieszczańskiej, co wywarło znaczący wpływ na jej późniejsze postrzeganie struktur społecznych. Choć jej kariera naukowa i literacka trwała wiele dekad, dopiero po śmierci w 1986 roku została powszechnie uznana za jedną z najbardziej wpływowych postaci egzystencjalizmu i teorii feministycznej. Zmarła w wieku 78 lat, a jej doczesne szczątki spoczęły na cmentarzu Montparnasse, obok jej wieloletniego partnera, Jean-Paula Sartre’a.

Przez całe swoje życie Simone de Beauvoir posługiwała się charakterystycznym przydomkiem „Castor” (Bóbr). Nadał jej go René Maheu podczas wspólnych studiów. Przezwisko to było nie tylko grą słów, nawiązującą do angielskiego słowa „beaver” (bóbr), które brzmieniowo przypominało jej nazwisko, ale również wyrazem uznania dla jej niezwykłej pracowitości i determinacji w dążeniu do celu.

Rodzina i życie prywatne Simone de Beauvoir

Dzieciństwo i wczesne lata Simone de Beauvoir były kształtowane przez silne osobowości rodziców. Jej ojciec, Georges Bertrand de Beauvoir, był prawnikiem o niespełnionych ambicjach aktorskich. Z kolei matka, Françoise Beauvoir, była osobą głęboko pobożną i przywiązaną do surowych zasad katolickiego konwencjonalizmu moralnego. Ta wewnętrzna sprzeczność między etyką ojca a matki, stanowiąca swoisty konflikt między światami, stała się dla młodej Simone potężnym impulsem do zainteresowania się filozofią i intelektualnym dociekaniem.

Simone de Beauvoir miała młodszą siostrę, Hélène de Beauvoir, urodzoną 6 czerwca 1910 roku. Hélène podążyła ścieżką artystyczną, stając się malarką. Ich relacja, choć z pewnością naznaczona siostrzaną więzią, rozwijała się w odmiennych kręgach zainteresowań i talentów. W późniejszych latach życia Simone de Beauvoir dokonała formalnej adopcji Sylvie Le Bon-de Beauvoir, która stała się jej spadkobierczynią i odpowiedzialną za edycję jej dzieł literackich po śmierci autorki.

Ważne: Najbardziej znanym i trwałym związkiem w życiu Simone de Beauvoir była jej relacja z Jean-Paulem Sartrem. Rozpoczęli swój związek w 1929 roku i trwał on nieprzerwanie przez 51 lat, aż do śmierci Sartre’a w 1980 roku. Ich partnerstwo, choć głębokie i nierozerwalne, charakteryzowało się nietypową dla tamtych czasów umową – para nigdy nie wzięła ślubu, nie mieszkała razem ani nie zdecydowała się na posiadanie dzieci. Taki model związku pozwalał im na zachowanie maksymalnej osobistej wolności i niezależności, co było kluczowe dla ich indywidualnych ścieżek intelektualnych i artystycznych. Ich relacja, często określana mianem „kontraktu”, stała się symbolem alternatywnych form partnerstwa w literaturze i filozofii.

Oprócz związku z Sartrem, Simone de Beauvoir nawiązała kilka innych znaczących relacji. W latach 1947–1964 łączył ją intensywny romans z amerykańskim pisarzem Nelsonem Algrenem. Ich związek był tak głęboki, że Beauvoir została pochowana w srebrnym pierścieniu, który otrzymała od niego w prezencie, co świadczy o trwałym śladzie, jaki ta relacja pozostawiła w jej życiu. Później, w latach 1952–1959, pozostawała w związku z Claude’em Lanzmannem, co dowodzi jej otwartości na długotrwałe relacje poza głównym nurtem jej związku z Sartrem, a także jej zdolności do pielęgnowania różnorodnych więzi emocjonalnych.

Edukacja i początki kariery Simone de Beauvoir

Już od najmłodszych lat Simone de Beauvoir wykazywała się niezwykłym intelektem i zamiłowaniem do nauki. W 1925 roku, mając zaledwie 17 lat, zdała maturę z matematyki i filozofii, co stanowiło imponujące osiągnięcie. Następnie podjęła studia na Institut Catholique de Paris, gdzie zgłębiała matematykę, a także na Institut Sainte-Marie, gdzie studiowała literaturę i języki. Jej edukacja była multidyscyplinarna, co przygotowało ją do wszechstronnego podejścia do analizy świata.

Przełomowy moment: Rok 1929 był przełomowy dla jej kariery akademickiej. W wieku 21 lat Simone de Beauvoir zajęła drugie miejsce w prestiżowym, ogólnokrajowym egzaminie agrégation z filozofii, ustępując jedynie Jean-Paulowi Sartre’owi. Tym samym stała się najmłodszą osobą w historii, która kiedykolwiek zdała ten niezwykle trudny egzamin, co potwierdziło jej wyjątkowe zdolności i potencjał intelektualny. Jej praca dyplomowa, będąca odpowiednikiem dzisiejszego magisterium, ukończona w tym samym roku pod kierunkiem Léona Brunschvicga, dotyczyła koncepcji pojęcia u Gottfrieda Wilhelma Leibniza. Podczas studiów na Sorbonie, w grupie zajmującej się logiką i filozofią ogólną, uzyskała certyfikat, ponownie zajmując drugie miejsce – tym razem wyprzedziła ją inna wybitna postać, Simone Weil, co świadczy o wysokim poziomie intelektualnym środowiska akademickiego, w którym się obracała.

Kariera literacka i filozoficzna Simone de Beauvoir

Kluczowe dzieło: Simone de Beauvoir jest autorką dzieła, które na zawsze odmieniło oblicze feminizmu – „Druga płeć” (The Second Sex), opublikowana w 1949 roku. Ta szczegółowa analiza ucisku kobiet wprowadziła rewolucyjną tezę, że kobiecość nie jest biologicznym przeznaczeniem, lecz konstruktem społecznym. Książka ta stała się filarem współczesnego feminizmu, inspirując pokolenia kobiet do kwestionowania narzuconych ról i dążenia do równości. Jej debiut powieściowy nastąpił w 1943 roku wraz z publikacją „Zaproszonej” (She Came to Stay), w której wykorzystała formę beletrystyczną do zgłębienia egzystencjalnych dylematów i złożoności ludzkich relacji. Kolejnym znaczącym dziełem literackim była powieść „Mandaryni” z 1954 roku, która przyniosła jej ogromne uznanie krytyki i czytelników, a także prestiżową Nagrodę Goncourtów. W powieści tej Beauvoir portretuje życie francuskich intelektualistów w burzliwym okresie po zakończeniu II wojny światowej.

Wspólnie z Jean-Paulem Sartrem oraz innymi wybitnymi intelektualistami, Simone de Beauvoir założyła i redagowała pismo polityczno-literackie „Les Temps Modernes”. Czasopismo to stało się kluczową platformą dla szerzenia myśli egzystencjalistycznej i dyskusji na tematy społeczne i polityczne tamtych czasów. Jej twórczość autobiograficzna stanowi jeden z najtrwalszych wkładów w literaturę. Wielotomowe pamiętniki, z których pierwszy, „Pamiętnik statecznej panienki” (1958), szczegółowo opisuje jej proces wyzwalania się z mieszczańskich więzów i kształtowania własnej tożsamości, są fascynującym świadectwem jej życia i myśli.

Oprócz tych kluczowych dzieł, Simone de Beauvoir pozostawiła po sobie bogaty dorobek literacki i filozoficzny. Jej wczesna praca z 1943 roku, „Zaproszona” (She Came to Stay), zgłębia egzystencjalne kwestie relacji międzyludzkich. „Mandaryni” (1954) to powieść, która przyniosła jej Nagrodę Goncourtów i opisuje życie francuskich intelektualistów po wojnie. Jej prace autobiograficzne, takie jak „Pamiętnik statecznej panienki” (Memoirs of a Dutiful Daughter) z 1958 roku, stanowią intymny wgląd w jej życie i proces kształtowania się jej myśli. Warto również wspomnieć o dziele „The Blood of Others” z 1945 roku, które porusza tematykę wojny i oporu. Jej twórczość, choć często związana z egzystencjalizmem, wykraczała poza ramy tego nurtu, stając się fundamentem dla rozwoju filozofii feministycznej.

Najważniejsze dzieła Simone de Beauvoir:

• „Zaproszona” (She Came to Stay, 1943)
• „The Blood of Others” (1945)
• „Druga płeć” (The Second Sex, 1949)
• „Mandaryni” (Les Mandarins, 1954)
• „Pamiętnik statecznej panienki” (Memoirs of a Dutiful Daughter, 1958)
• „The Woman Destroyed” (1967)
• „Les Inséparables” (opublikowana pośmiertnie)

Nagrody i osiągnięcia Simone de Beauvoir

Kariera literacka i intelektualna Simone de Beauvoir została uhonorowana licznymi prestiżowymi nagrodami. Najważniejszym wyróżnieniem było przyznanie jej w 1954 roku Nagrody Goncourtów, najbardziej prestiżowego francuskiego wyróżnienia literackiego, za powieść „Mandaryni”. To osiągnięcie potwierdziło jej status jako jednej z najważniejszych pisarek swojego pokolenia. Jej wpływ i znaczenie wykraczały poza granice Francji, czego dowodem jest uznanie międzynarodowe. W 1975 roku została uhonorowana Nagrodą Jerozolimską, a w 1978 roku otrzymała Austriacką Nagrodę Państwową w dziedzinie literatury europejskiej.

Wyraz światowego uznania: Świadectwem jej światowej rangi jako pisarki i myślicielki są również trzykrotne nominacje do Literackiej Nagrody Nobla – w latach 1961, 1969 oraz 1973. Chociaż ostatecznie nie otrzymała tego najwyższego literackiego zaszczytu, nominacje te podkreślają jej niekwestionowany wkład w literaturę światową i jej wpływ na dyskurs intelektualny.

Nagrody i wyróżnienia Simone de Beauvoir:

Kontrowersje i skandale związane z Simone de Beauvoir

Mimo swojego wybitnego dorobku intelektualnego, życie Simone de Beauvoir nie było wolne od kontrowersji. W pewnym momencie swojej kariery, pracując jako nauczycielka, wywołała skandal, który doprowadził do krótkotrwałej utraty prawa do wykonywania zawodu. Została wówczas oskarżona o uwodzenie i wykorzystywanie seksualne swoich nieletnich uczennic. Te zarzuty, choć dotyczyły okresu, gdy standardy pedagogiczne i społeczne były inne, wzbudziły spore poruszenie i doprowadziły do interwencji władz oświatowych. W artykule wspomniano również o innych zarzutach dotyczących nadużyć seksualnych wobec studentów, co stanowiło trudny aspekt jej biografii i budziło dyskusje.

Warto wiedzieć: Zarzuty dotyczące nadużyć seksualnych wobec uczennic i studentów stanowiły znaczący incydent w karierze Simone de Beauvoir, prowadząc do czasowej utraty przez nią prawa do wykonywania zawodu nauczyciela.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Simone de Beauvoir

Choć Simone de Beauvoir jest powszechnie kojarzona z filozofią i literaturą, jej wczesna edukacja była silnie ukierunkowana na nauki ścisłe. Posiadała certyfikaty z matematyki ogólnej, co świadczy o jej wszechstronności intelektualnej i zainteresowaniach wykraczających poza tradycyjne obszary humanistyczne. Jest również autorką ważnych prac z zakresu etyki, w tym „Etyki dwuznaczności” (The Ethics of Ambiguity), w której starała się sformułować zasady moralne oparte na wolności jednostki i odpowiedzialności za własne wybory, co stanowiło rozszerzenie myśli egzystencjalistycznej na grunt etyki. Jej wkład w rozwój filozofii egzystencjalnej jest nieoceniony.

Odkrycia pośmiertne: Wiele dzieł Simone de Beauvoir, w tym powieść „Nierozłączne” (Les Inséparables), zostało opublikowanych dopiero po jej śmierci. Publikacje te, często o charakterze bardziej intymnym i osobistym, pozwoliły badaczom i czytelnikom na nowo odkrywać głębsze, nieznane wcześniej aspekty jej życia i twórczości, wzbogacając nasze zrozumienie jej dziedzictwa. Te pośmiertne publikacje, takie jak „La Cérémonie des adieux” (A Farewell to Sartre), stanowią ważne uzupełnienie jej biografii i dorobku literackiego.

Kluczowe daty w życiu Simone de Beauvoir:

• 9 stycznia 1908 – Narodziny Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir w Paryżu.
• 1929 – Rozpoczęcie związku z Jean-Paulem Sartrem; zajęcie drugiego miejsca na egzaminie agrégation.
• 1943 – Publikacja debiutanckiej powieści „Zaproszona” (She Came to Stay).
• 1949 – Publikacja przełomowego dzieła „Druga płeć” (The Second Sex).
• 1954 – Otrzymanie Nagrody Goncourtów za powieść „Mandaryni”.
• 1980 – Śmierć Jean-Paula Sartre’a.
• 14 kwietnia 1986 – Śmierć Simone de Beauvoir w Paryżu.
• Pośmiertne publikacje, m.in. „Les Inséparables”.

Warto wiedzieć: Choć Simone de Beauvoir nie była formalnie filozofką uznawaną za taką w momencie śmierci w 1986 roku, dzisiaj (z perspektywy 2026 roku) jest powszechnie uznawana za jedną z najbardziej wpływowych postaci egzystencjalizmu i teorii feministycznej.

Podsumowanie

Simone de Beauvoir, poprzez swoje przełomowe dzieła, takie jak „Druga płeć”, na zawsze zmieniła sposób postrzegania roli kobiety w społeczeństwie. Jej argumentacja, że kobiecość jest konstruktem społecznym, a nie biologicznym przeznaczeniem, stanowiła kamień milowy w rozwoju filozofii feministycznej. Jej życie, naznaczone głęboką relacją z Jean-Paulem Sartrem i niezależnością intelektualną, jest świadectwem odwagi w kwestionowaniu konwencji i dążeniu do wolności jednostki. Beauvoir uczy nas, że autentyczne życie opiera się na świadomym wyborze i odpowiedzialności za własne decyzje, a jej dziedzictwo inspiruje kolejne pokolenia do walki o równość i samostanowienie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Simone_de_Beauvoir