Józef Stalin, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Ioseb Besarionis dze Jughashvili, urodził się 18 grudnia 1878 roku w Gori w Gruzji. Na 18 grudnia 2026 roku będzie miał 148 lat. Był mężem Ekaterine Svanidze, a następnie Nadieżdy Allilujewej, z którymi miał czworo dzieci. Jako Sekretarz Generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego od 1922 roku, a następnie Premier ZSRR, Stalin sprawował niepodzielną władzę nad Związkiem Radzieckim przez niemal trzy dekady, stając się jednym z najbardziej wpływowych i kontrowersyjnych przywódców XX wieku.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na grudzień 2026 roku będzie miał 148 lat.
- Żona/Mąż: Ekaterine Svanidze, Nadieżda Allilujewa
- Dzieci: Jakow Dżugaszwili, Wasilij Stalin, Swietłana Allilujewa, Artiom Siergiejew (adoptowany)
- Zawód: Przywódca polityczny, wojskowy
- Główne osiągnięcie: Konsolidacja władzy i przekształcenie ZSRR w mocarstwo światowe
Podstawowe informacje o Józefie Stalinie
Prawdziwe nazwisko, pochodzenie i pseudonim
Prawdziwe nazwisko Józefa Stalina brzmiało Ioseb Besarionis dze Jughashvili. Urodził się w biednej gruzińskiej rodzinie, a nazwisko „Stalin”, pod którym przeszedł do historii, było pseudonimem przyjętym w okresie działalności rewolucyjnej. W kręgach bliskich współpracowników i rewolucjonistów znany był także pod pseudonimem „Koba”, nawiązującym do postaci z powieści Aleksandra Dimasa.
Data i miejsce urodzenia
Józef Stalin przyszedł na świat 18 grudnia 1878 roku w miejscowości Gori, w ówczesnym Imperium Rosyjskim, a obecnie należącym do Gruzji. Data ta, podawana według stylu gregoriańskiego, oznacza, że na grudzień 2026 roku minie 148 lat od jego narodzin.
Długość życia i data śmierci
Józef Stalin zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 74 lat. Jego śmierć zakończyła niemal trzydziestoletni okres rządów nad Związkiem Radzieckim, który w tym czasie stał się potęgą światową, ale także krajem naznaczonym licznymi represjami. Data 5 marca 1953 jest kluczowym punktem odniesienia dla analizy historii ZSRR.
Miejsce spoczynku i kontrowersje
Po śmierci Stalina w 1953 roku jego ciało zostało zmumifikowane i umieszczone w Mauzoleum Lenina. Jednak w 1961 roku, w ramach procesu destalinizacji, ciało zostało usunięte i pochowane przy murze Kremla. To miejsce spoczynku stało się symbolem złożonej i kontrowersyjnej spuścizny Stalina.
Charakterystyczny podpis i pseudonim
Wielu dokumentów partyjnych i państwowych, które opuszczały jego biuro, Józef Stalin posługiwał się specyficznym, stylizowanym podpisem, budującym wizerunek władcy. Jednak w podziemiu rewolucyjnym znany był pod pseudonimem „Koba”, mającym gruzińskie korzenie i symbolizującym jego wcześniejszą działalność.
Rodzina i życie prywatne Józefa Stalina
Rodzice i ich status społeczny
Ojcem Józefa Stalina był Besarion Jughashvili, a matką Ekaterine Geladze. Rodzina żyła w ubóstwie, co miało istotny wpływ na wczesne lata życia przyszłego dyktatora i mogło wpłynąć na jego późniejszą ideologię oraz pryncypialne podejście do zmian społecznych.
Pierwsze małżeństwo zakończone tragedią
W 1906 roku Józef Stalin poślubił Ekaterine Svanidze. Ich małżeństwo trwało zaledwie rok, a w 1907 roku Ekaterina zmarła, pozostawiając Stalina z ich wspólnym synem, Jakowem. Ta tragedia pogłębiła jego skłonność do izolacji i budowała emocjonalną twardość.
Drugie małżeństwo i samobójstwo żony
Drugie małżeństwo Józefa Stalina miało miejsce w 1919 roku z Nadieżdą Allilujewą, matką dwójki jego dzieci. Ich związek zakończył się tragicznie w 1932 roku, gdy Nadieżda popełniła samobójstwo, co do dziś budzi pytania o relacje wewnątrz rodziny przywódcy.
Dzieci biologiczne i adoptowane
Józef Stalin miał czworo dzieci: syna Jakowa Dżugaszwili (z Ekaterine Svanidze), syna Wasilija Stalina i córkę Swietłanę Allilujewą (z Nadieżdą Allilujewą), a także adoptowanego syna Artioma Siergiejewa. Losy jego potomstwa były często naznaczone trudną historią ZSRR.
Relacje z synem Jakowem
Najstarszy syn Józefa Stalina, Jakow Dżugaszwili, doświadczył dramatycznych losów podczas II wojny światowej. Po dostaniu się do niemieckiej niewoli, Stalin – według przekazów historycznych – odmówił jego wymiany na niemieckiego generała, co doprowadziło do śmierci Jakowa w niemieckim obozie. Ta historia ilustruje bezwzględność Stalina nawet wobec własnej rodziny.
Kariera polityczna i wojskowa Józefa Stalina
Początki działalności rewolucyjnej i edukacja
Ścieżka edukacyjna Józefa Stalina rozpoczęła się w Seminarium Duchownym w Tyflisie, jednak coraz bardziej angażował się w działalność marksistowską, stając po stronie Socjaldemokratycznej Robotniczej Partii Rosji. Jego radykalizacja była procesem stopniowym, ale zdecydowanym.
Działalność przestępcza na rzecz partii
W celu finansowania frakcji bolszewickiej, Józef Stalin podejmował się działań przestępczych, takich jak napady na banki, co czyniło go jednym z najbardziej operatywnych i bezkompromisowych działaczy podziemia.
Redagowanie partyjnej prasy
Praca redaktora gazety „Prawda”, głównego organu prasowego partii komunistycznej, pozwoliła Stalinowi na rozwijanie umiejętności propagandowych i zyskanie wpływu na kształtowanie przekazu ideologicznego.
Aresztowania i zesłania
Za działalność wywrotową przeciwko carskiej władzy, Józef Stalin był wielokrotnie aresztowany i zsyłany na Syberię. Mimo surowych warunków i kilkukrotnych prób ucieczki, te doświadczenia hartowały jego charakter i utwierdzały w przekonaniu o konieczności obalenia dotychczasowego porządku.
Objęcie kluczowego stanowiska Sekretarza Generalnego
Przełomowym momentem w karierze Józefa Stalina było objęcie stanowiska Sekretarza Generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego 3 kwietnia 1922 roku. Funkcję tę piastował nieprzerwanie aż do 16 października 1952 roku, co pozwoliło mu stopniowo umacniać swoją władzę i eliminować rywali.
Rola Premiera ZSRR
Od 6 maja 1941 roku, aż do swojej śmierci w 1953 roku, Józef Stalin sprawował funkcję Premiera Związku Radzieckiego. Połączenie tego stanowiska z funkcją Sekretarza Generalnego dawało mu pełną kontrolę nad aparatem państwowym.
Konsolidacja władzy i dyktatura
Do lat 30. XX wieku Józef Stalin skutecznie wyeliminował wszystkich swoich rywali politycznych, ustanawiając absolutną dyktaturę, w której jego wola była prawem. Proces ten był naznaczony bezwzględnością i eliminacją wszelkich form opozycji.
Ideologia stalinizmu
Józef Stalin stał się twórcą oficjalnej interpretacji marksizmu, znanej jako marksizm-leninizm, wprowadzając własne koncepcje ideologiczne, takie jak „socjalizm w jednym kraju”. Stało się to fundamentem systemu politycznego znanego jako stalinizm.
Służba wojskowa i dowodzenie
Udział w wojnie domowej i konflikcie z Polską
W latach 1918–1920 Józef Stalin aktywnie służył w Armii Czerwonej, biorąc udział w kluczowych wydarzeniach rosyjskiej wojny domowej oraz w wojnie polsko-bolszewickiej jako komisarz polityczny i dowódca.
Naczelne dowództwo podczas II wojny światowej
Od 1941 roku Józef Stalin osobiście dowodził Radzieckimi Siłami Zbrojnymi w okresie II wojny światowej, a od 19 lipca 1941 roku do 3 marca 1947 roku piastował również stanowisko Ministra Sił Zbrojnych ZSRR.
Najwyższy stopień wojskowy
W 1945 roku, po zwycięstwie nad nazistowskimi Niemcami, Józefowi Stalinowi przyznano najwyższy stopień wojskowy – Generalissimusa Związku Radzieckiego, co podkreślało jego absolutną dominację wojskową.
Przewodnictwo w Państwowym Komitecie Obrony
W latach 1941–1945, przez cały okres II wojny światowej, Józef Stalin stał na czele Państwowego Komitetu Obrony (GKO), organu posiadającego nadzwyczajną władzę nad całym państwem.
Najważniejsze wydarzenia i kontrowersje rządów Stalina
Wielka Czystka (Wielki Terror)
W latach 30. XX wieku Józef Stalin zainicjował Wielki Terror, kampanię masowych represji politycznych, podczas której miliony ludzi uznanych za „wrogów ludu” zostało rozstrzelanych lub wysłanych do łagrów. Jest to jeden z najmroczniejszych rozdziałów w historii ZSRR.
Wielki Głód (Hołodomor)
Polityka przymusowej kolektywizacji rolnictwa doprowadziła w latach 1932–1933 do katastrofalnego głodu, znanego jako Hołodomor, który najbardziej dotknął Ukrainę, gdzie zmarły miliony ludzi. Głód ten jest uznawany za ludobójstwo.
Pakt z nazistowskimi Niemcami (Pakt Ribbentrop-Mołotow)
W latach 1939–1941 Józef Stalin utrzymywał sojusz z nazistowskimi Niemcami na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow, który zawierał tajny protokół dotyczący podziału stref wpływów w Europie Wschodniej i umożliwił wspólną agresję na Polskę.
Bilans ofiar rządów Stalina
Rządy Józefa Stalina wiązały się z ogromną liczbą ofiar śmiertelnych, szacowaną na miliony ludzi, którzy zginęli w wyniku egzekucji, głodu, przymusowej pracy w łagrach i represji politycznych. Okres stalinowski jest jednym z najbardziej krwawych w historii XX wieku.
Ciekawostki z życia Józefa Stalina
Głos Stalina
Zachowało się jedno z niewielu dostępnych nagrań dźwiękowych prezentujących głos Józefa Stalina, pochodzące z 9 maja 1945 roku, kiedy ogłosił kapitulację Niemiec.
Członkostwo w wielu organach jednocześnie
Józef Stalin był rekordzistą pod względem zasiadania w kluczowych instytucjach państwowych i partyjnych, będąc członkiem Biura Politycznego nieprzerwanie przez 36 lat i piastując stanowisko w Sekretariacie KC przez 31 lat.
Ewolucja urzędów
Zanim Józef Stalin został Premierem ZSRR, pełnił szereg innych ważnych stanowisk, m.in. Ludowego Komisarza ds. Narodowości i Ludowego Komisarza Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej, co pozwoliło mu zdobyć doświadczenie w zarządzaniu.
Chronologia kluczowych wydarzeń z życia Józefa Stalina
Poniżej przedstawiono chronologiczne zestawienie najważniejszych etapów życia i kariery Józefa Stalina:
- 1878: Narodziny Ioseba Besarionisa dze Jughashvili w Gori.
- 1906: Pierwsze małżeństwo z Ekaterine Svanidze.
- 1907: Śmierć Ekaterine Svanidze; urodzenie syna Jakowa.
- 1917: Rozpoczęcie członkostwa w Biurze Politycznym (Politbiurze).
- 1918–1920: Udział w wojnie domowej w Rosji i wojnie polsko-bolszewickiej.
- 1919: Drugie małżeństwo z Nadieżdą Allilujewą.
- 1922: Mianowanie na stanowisko Sekretarza Generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego.
- 1930s: Zainicjowanie Wielkiej Czystki (Wielkiego Terroru).
- 1932–1933: Wielki Głód (Hołodomor).
- 1939–1941: Sojusz z III Rzeszą na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow.
- 1941: Objęcie funkcji Premiera ZSRR; rozpoczęcie osobistego dowodzenia Radzieckimi Siłami Zbrojnymi.
- 1941–1945: Przewodnictwo w Państwowym Komitecie Obrony (GKO).
- 1945: Nadanie stopnia Generalissimusa Związku Radzieckiego.
- 1953: Śmierć w Moskwie.
- 1961: Usunięcie szczątków z Mauzoleum Lenina i pochówek przy murze Kremla.
Józef Stalin był postacią, która wywarła ogromny wpływ na historię XX wieku, kształtując politykę, społeczeństwo i losy milionów ludzi w Związku Radzieckim i na świecie. Jego rządy, mimo że doprowadziły do industrializacji i zwycięstwa w II wojnie światowej, były naznaczone masowymi represjami i milionami ofiar. Zrozumienie jego złożonej historii pozwala lepiej pojąć mechanizmy władzy absolutnej oraz jej destrukcyjny wpływ na losy jednostek i całych narodów.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Ile osób zginęło przez Stalina?
Szacuje się, że miliony ludzi straciły życie w wyniku represji, głodu i egzekucji zainicjowanych przez Stalina. Dokładna liczba jest trudna do ustalenia, ale obejmuje ofiary czystek politycznych, Wielkiego Głodu oraz zesłanych do łagrów.
Czy Stalin pomógł Polsce?
Stalin nie pomógł Polsce w sensie tworzenia dobrobytu czy niezależności. Wręcz przeciwnie, doprowadził do jej podziału i okupacji przez Związek Radziecki po agresji w 1939 roku. Okres powojenny to narzucenie Polsce ustroju komunistycznego i sowieckiej dominacji.
Kim był Stalin w skrócie?
Józef Stalin był dyktatorem Związku Radzieckiego od połowy lat 20. XX wieku aż do śmierci w 1953 roku. Odpowiedzialny jest za masowe represje, czystki polityczne, kolektywizację rolnictwa i industrializację kraju, które pochłonęły miliony ofiar.
Dlaczego Stalin zaatakował Polskę?
Stalin zaatakował Polskę w porozumieniu z nazistowskimi Niemcami na mocy tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow. Głównym celem było odzyskanie ziem utraconych przez Rosję po I wojnie światowej oraz stworzenie strefy wpływów ZSRR w Europie Wschodniej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin
