Toulouse-Lautrec: Henri de Toulouse-Lautrec – malarz, ojciec współczesnego plakatu

1

Henri de Toulouse-Lautrec, urodzony 24 listopada 1864 roku w Albi, we Francji, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci postimpresjonizmu, artysta, który na zawsze odmienił oblicze współczesnego plakatu i grafiki. Mimo że zmarł w wieku zaledwie 36 lat, jego dorobek artystyczny, pełen dynamicznych scen z życia nocnego Paryża i portretów jego barwnych mieszkańców, stanowi nieocenione świadectwo epoki Belle Époque. Artysta, pochodzący ze starego rodu arystokratycznego, zmagał się przez całe życie z poważnymi problemami zdrowotnymi, które miały znaczący wpływ na jego fizyczny rozwój. Choć nie założył rodziny i nie miał dzieci, jego życie było intensywnie naznaczone bliskimi relacjami, zwłaszcza z artystką Suzanne Valadon, oraz fascynacją światem cyrku, teatrów i kabaretów, które stały się głównym tematem jego twórczości.

Toulouse-Lautrec zasłynął przede wszystkim jako chroniczny obserwator i malarz życia paryskiego, a jego prace, takie jak te przedstawiające tancerki z Moulin Rouge, stały się ikonami epoki. Jego unikalny styl, charakteryzujący się dynamiczną kreską i płaską plamą barwną, wywarł wielki wpływ na rozwój nowoczesnego plakatu i grafiki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2023 roku Henri de Toulouse-Lautrec miałby 159 lat.
• Żona/Mąż: Nie miał żony.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Malarz, grafik, plakacista.
• Główne osiągnięcie: Zrewolucjonizowanie sztuki plakatu i uchwycenie esencji paryskiego życia nocnego Belle Époque.

Podstawowe informacje o Henri de Toulouse-Lautrec

Dane biograficzne

Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, powszechnie znany jako Toulouse-Lautrec, przyszedł na świat 24 listopada 1864 roku w Albi, w malowniczej południowej Francji. Artysta wywodził się ze starego, szanowanego rodu hrabiów Tuluzy i wicehrabiów Montfa, co nadawało mu arystokratyczny status. Choć jego pełne nazwisko podkreślało to pochodzenie, w świecie sztuki artysta posługiwał się pseudonimem. W 1887 roku, podczas wystawy w rodzinnym mieście, po raz pierwszy użył anagramu swojego nazwiska – „Tréclau”, co było wyrazem jego artystycznej zabawy i dystansowania się od formalnych konwenansów.

Okoliczności śmierci

Przedwczesna śmierć Henriego de Toulouse-Lautrec nastąpiła 9 września 1901 roku, w wieku zaledwie 36 lat. Bezpośrednią przyczyną były powikłania związane z wieloletnim alkoholizmem oraz chorobą weneryczną. Jego życie, choć krótkie, było niezwykle intensywne i pełne artystycznej pasji, jednak jego zdrowie nie wytrzymało tempa.

Przynależność do nurtów artystycznych

Henri de Toulouse-Lautrec jest powszechnie uznawany za jednego z czołowych malarzy postimpresjonistycznych. Jego twórczość, charakteryzująca się odważną kreską, ekspresyjnym kolorem i nowatorskim ujęciem perspektywy, silnie wpisuje się również w estetykę ruchu Art Nouveau, który zyskiwał na popularności w tym samym okresie. Wiele z jego prac doskonale oddaje ducha epoki Belle Époque, uchwyconego w scenach z życia nocnego.

Rodzina i życie prywatne Henri de Toulouse-Lautrec

Pochodzenie i rodzice

Henri de Toulouse-Lautrec urodził się w rodzinie o arystokratycznych korzeniach. Jego rodzicami byli hrabia Alphonse de Toulouse-Lautrec Montfa oraz Adèle Zoë Tapié de Celeyran. Bogata historia i wpływy rodziny stanowiły tło dla jego życia, choć sam artysta często podkreślał swoją niezależność od konwenansów związanych z pochodzeniem.

Tragedia rodzinna i dzieciństwo

Wczesne dzieciństwo Henriego naznaczone było trudnościami rodzinnymi. Śmierć drugiego dziecka jego rodziców doprowadziła do ich separacji, a młody Henri trafił pod opiekę niani. Ta sytuacja mogła mieć wpływ na jego późniejsze relacje i poczucie przynależności, stanowiąc ważny element jego formowania się jako osoby i artysty.

Relacje osobiste

W 1885 roku Henri de Toulouse-Lautrec nawiązał bliską, namiętną relację z Suzanne Valadon, wówczas młodą artystką, którą aktywnie wspierał. Ich związek, choć burzliwy, zakończył się dramatycznym wydarzeniem – próbą samobójczą Valadon w 1888 roku. Ta relacja, pełna emocji, była ważnym epizodem w życiu artysty.

Wpływ matki na karierę

Matka Henriego, Adèle Zoë Tapié de Celeyran, odegrała kluczową rolę w umożliwieniu mu rozpoczęcia kariery artystycznej. Dzięki swoim wpływom w kręgach arystokratycznych i artystycznych, zdołała zapewnić mu miejsce w prestiżowym studio Léona Bonnata w Paryżu, co było przełomowym momentem w jego edukacji.

Kariera zawodowa Henri de Toulouse-Lautrec

Edukacja u mistrzów

Henri de Toulouse-Lautrec rozpoczął swoją formalną edukację artystyczną w Paryżu w 1882 roku. Początkowo kształcił się pod okiem cenionego malarza portrecisty, Léona Bonnata. Następnie przeniósł się do pracowni Fernanda Cormona, gdzie nawiązał kontakty z innymi utalentowanymi artystami, takimi jak Émile Bernard i Vincent van Gogh. Okres studiów był czasem intensywnego rozwoju jego talentu i budowania sieci kontaktów w artystycznym środowisku.

Współpraca z Moulin Rouge i życie nocne Paryża

Po otwarciu słynnego kabaretu Moulin Rouge w 1889 roku, Henri de Toulouse-Lautrec otrzymał znaczące zlecenie na stworzenie serii plakatów reklamowych. Z entuzjazmem podjął się tego zadania, które zapewniło mu nie tylko dochody, ale także stałe miejsce w kabarecie, gdzie mógł na co dzień obserwować i dokumentować życie nocne miasta. Jego plakaty, pełne dynamiki i charakteru, stały się wizytówką Moulin Rouge i przyczyniły się do jego międzynarodowej sławy.

Muzy i modele z Montmartre

Toulouse-Lautrec zasłynął z portretowania ikon paryskiego życia nocnego, zwłaszcza artystów i tancerek z Montmartre. Wśród jego najsłynniejszych muz znalazła się piosenkarka Yvette Guilbert, tancerka Louise Weber, znana jako La Goulue, oraz charyzmatyczna Jane Avril. Artysta z niezwykłą wnikliwością uchwycił ich osobowości, ruch i styl życia, tworząc dzieła sztuki, które stały się świadectwem epoki Belle Époque. Jego obrazy i plakaty często przedstawiają życie w kabarecie, a jego podejście do postaci, zwłaszcza kobiet, było przełomowe.

Działalność ilustratorska

W połowie lat 90. XIX wieku Henri de Toulouse-Lautrec aktywnie działał jako ilustrator. Regularnie publikował swoje prace w popularnym francuskim magazynie satyrycznym „Le Rire”. Jego ilustracje, charakteryzujące się lekkością, dowcipem i precyzyjną kreską, zyskały szerokie uznanie i umocniły jego pozycję jako wszechstronnego artysty. W ten sposób tworzył ilustracje dla humorystycznego pisma Le Rire, które były cenione za ich oryginalność.

Wystawy międzynarodowe

Talent Henriego de Toulouse-Lautrec został doceniony również poza granicami Francji. W 1888 roku belgijski krytyk sztuki Octave Maus zaprosił go do udziału w ważnej wystawie „Vingt” (Dwudziestu) w Brukseli. Artysta zaprezentował tam jedenaście swoich prac, co stanowiło ważny krok w jego międzynarodowej karierze i potwierdzenie jego pozycji na europejskiej scenie artystycznej. Jego obrazy i plakaty były wystawiane w wiodących galeriach, takich jak Art Institute Chicago czy Metropolitan Museum of Art.

Osiągnięcia i nagrody Henri de Toulouse-Lautrec

Rekordy aukcyjne

Dzieła Henriego de Toulouse-Lautrec cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem kolekcjonerów i historyków sztuki. W 2005 roku jego wczesny obraz zatytułowany „La Blanchisseuse” (Praczka) został sprzedany na aukcji w domu Christie’s za rekordową kwotę 22,4 miliona dolarów amerykańskich. Ten wynik potwierdza jego nieprzemijającą wartość artystyczną i rynkową.

Zdrowie Henri de Toulouse-Lautrec

Skutki inbredu

Zdrowie Henriego de Toulouse-Lautrec było od najmłodszych lat naznaczone problemami genetycznymi. Jego rodzice byli blisko spokrewnieni, co mogło przyczynić się do wystąpienia u niego wrodzonych wad genetycznych wynikających z chowu wsobnego. Te uwarunkowania miały znaczący wpływ na jego rozwój fizyczny.

Wypadki i zahamowanie wzrostu

W wieku 13 lat Henri doznał pierwszego poważnego urazu – złamania prawej kości udowej. Rok później doszło do kolejnego wypadku, w którym złamał lewą kość udową. Z powodu rzadkiej choroby genetycznej, kości nie zrosły się prawidłowo, co miało katastrofalne skutki dla jego wzrostu.

Niski wzrost

W wyniku wspomnianych urazów i choroby, nogi Henriego de Toulouse-Lautrec przestały rosnąć. Osiągnął ostatecznie wzrost zaledwie 1,52 metra, przy zachowaniu proporcji tułowia dorosłego mężczyzny. Ten niski wzrost stał się jednym z jego najbardziej charakterystycznych fizycznych cech, które często odzwierciedlał w swoich pracach, choć nigdy nie pozwolił, aby stał się przeszkodą w jego rozwoju artystycznym.

Choroba i jej potoczna nazwa

Schorzenie, na które cierpiał Henri de Toulouse-Lautrec, jest prawdopodobnie identyfikowane jako piknodysostoza. Jest to rzadka choroba genetyczna, która wpływa na rozwój kości. Obecnie choroba ta jest potocznie znana jako zespół Toulouse-Lautreca, co jest bezpośrednim nawiązaniem do artysty, który stał się jej najbardziej znanym przykładem. Jego sylwetka, jak również sylwetki innych osób z podobnymi schorzeniami, często pojawiały się w jego dziełach.

Paraliż i udary

Pod koniec życia zdrowie Henriego de Toulouse-Lautrec uległo znacznemu pogorszeniu. W marcu 1901 roku doznał pierwszego udaru, który spowodował paraliż od pasa w dół. Niestety, jego stan zdrowia nadal się pogarszał, a w sierpniu tego samego roku przeszedł kolejny udar, który doprowadził do hemiplegii, czyli porażenia połowicznego. Te zdarzenia znacząco ograniczyły jego możliwości fizyczne i twórcze.

Kontrowersje i skandale związane z Henri de Toulouse-Lautrec

Zainteresowanie życiem w domach publicznych

Henri de Toulouse-Lautrec wykazywał głębokie zainteresowanie życiem prostytutek i kobiet pracujących w domach publicznych. Twierdził, że w ich towarzystwie czuł się swobodniej i mniej oceniany ze względu na swoją niepełnosprawność. Ta fascynacja przełożyła się na liczne dzieła dokumentujące ich codzienne życie, co stanowiło odejście od tradycyjnych tematów w sztuce.

Życie w burdelu

Artysta często mieszkał w domach publicznych, takich jak ten przy Rue d’Amboise. Spędzał tam wiele czasu, tworząc setki rysunków i obrazów, które z niezwykłą szczerością i empatią dokumentowały życie codzienne tych kobiet. Jego prace z tego okresu, często wykonywane techniką litografii, stanowią unikalne świadectwo życia marginalizowanych grup społecznych i wpłynęły na rozwój sztuki graficznej.

Pojedynek o honor Van Gogha

Henri de Toulouse-Lautrec był oddanym przyjacielem Vincenta van Gogha. W 1890 roku, w obronie honoru swojego przyjaciela, artysta wyzwał na pojedynek Henry’ego de Groux, który publicznie skrytykował prace Van Gogha. Ten incydent pokazuje lojalność i pasję Lautreca w obronie tych, których cenił.

Uzależnienie od alkoholu i twórczość koktajli

Lautrec zmagał się z poważnym uzależnieniem od alkoholu, co miało destrukcyjny wpływ na jego zdrowie. Przypisuje mu się stworzenie koktajlu nazwanego „Earthquake” (Tremblement de Terre), który składał się w równych proporcjach z absyntu i koniaku. Ten napój, podobnie jak jego twórczość, był odzwierciedleniem jego burzliwego życia i skłonności do używek.

Pobyt w sanatorium i twórczość w izolacji

W lutym 1899 roku, z powodu skrajnego wycieńczenia organizmu spowodowanego alkoholizmem, rodzina Henriego de Toulouse-Lautrec podjęła decyzję o umieszczeniu go w sanatorium Folie Saint-James. Spędził tam trzy miesiące. Nawet w warunkach izolacji artysta nie zaprzestał swojej twórczości. W tym okresie stworzył serię 39 portretów cyrkowych, dokumentując życie artystów cyrkowych, co pokazuje jego nieustającą potrzebę tworzenia.

Kluczowe etapy tworzenia plakatów

Warto wiedzieć: Współpraca z kabaretem Moulin Rouge od 1889 roku była przełomowym momentem w karierze Lautrec’a, który stał się pionierem nowoczesnego plakatu. Jego prace, takie jak plakaty dla performersów takich jak Aristide Bruant, czy dla miejsc takich jak Jardin de Paris, charakteryzowały się odważnym kadrowaniem i wyrazistą linią, co wywarło wielki wpływ na rozwój nowoczesnego plakatu.

Hobby i umiejętności kulinarne Henri de Toulouse-Lautrec

Pasja kulinarna i organizacja przyjęć

Zanim Henri de Toulouse-Lautrec zdobył sławę jako malarz, w rodzinie nazywano go „Henrim kucharzem”. Był on bowiem nie tylko wybitnym smakoszem, ale również utalentowanym kucharzem. Regularnie organizował artystyczne przyjęcia, na których osobiście projektował menu, kupował składniki i samodzielnie przygotowywał potrawy. Jego pasja do gotowania była równie silna jak jego pasja do malowania.

Książka kucharska i popisowe dania

Po śmierci artysty, jego przyjaciel Maurice Joyant opublikował zbiór jego przepisów kulinarnych w książce zatytułowanej „La Cuisine de Monsieur Momo, Célibataire” (1930). Książka zawiera 150 przepisów, a wśród nich popisowe danie Henriego – sałatkę katalońską. Dzieło to ukazuje kolejny, mniej znany aspekt jego wszechstronnego talentu.

Ciekawostki z życia Henri de Toulouse-Lautrec

Laska z niespodzianką

Ze względu na swoje trudności z poruszaniem się, Henri de Toulouse-Lautrec często używał laski. Co ciekawe, była ona wydrążona w środku i służyła mu jako dyskretny schowek na alkohol. Ten szczegół podkreśla jego skomplikowany stosunek do trunków i próby radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

Przyjaźń z Oscarem Wilde’em

Podczas swoich pobytów w Londynie, Henri de Toulouse-Lautrec zaprzyjaźnił się z wybitnym pisarzem Oscarem Wilde’em. Artysta stał się gorącym obrońcą Wilde’a podczas jego głośnego procesu. Ta przyjaźń pokazuje jego lojalność i gotowość do wspierania swoich bliskich.

Portret Wilde’a

W dowód swojej przyjaźni i wsparcia, Toulouse-Lautrec namalował portret Oscara Wilde’a w tym samym roku, w którym odbył się proces pisarza. Dzieło to jest nie tylko artystycznym świadectwem ich relacji, ale także przypomnieniem o trudnych czasach, przez które przechodził Wilde.

Zamiłowanie do koni i tematyka cyrkowa

Dzięki lekcjom u malarza René Princeteau, Henri od dziecka pasjonował się malowaniem koni. Ta pasja towarzyszyła mu przez całe życie i znalazła odzwierciedlenie w wielu jego pracach. Jego zamiłowanie do tych zwierząt było głębokie i szczere.

Pasja do koni naturalnie zaowocowała licznymi dziełami o tematyce cyrkowej i jeździeckiej. Toulouse-Lautrec z zamiłowaniem przedstawiał artystów cyrkowych, akrobatów i oczywiście konie w ruchu. Jego cykle prac poświęcone cyrkowi są jednymi z najbardziej charakterystycznych i cenionych w jego dorobku, ukazując dynamiczne sceny z życia cyrkowego i jego barwnych postaci.

Chronologia kluczowych wydarzeń z życia i kariery

Ważne postacie związane z twórczością Toulouse-Lautrec

• Suzanne Valadon – artystka, modelka i kochanka artysty.
• Yvette Guilbert – piosenkarka, jedna z muz artysty.
• Louise Weber (La Goulue) – tancerka z Moulin Rouge, często portretowana przez Lautrec’a.
• Jane Avril – tancerka i artystka kabaretowa, znana z charakterystycznego stylu.
• Vincent van Gogh – przyjaciel i kolega artysta, którego Lautrec bronił w pojedynku.
• Oscar Wilde – pisarz, z którym Lautrec przyjaźnił się w Londynie.
• Maurice Joyant – przyjaciel i wydawca książki kucharskiej artysty.

Henri de Toulouse-Lautrec, mimo krótkiego życia i licznych trudności zdrowotnych, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo artystyczne, które na zawsze zmieniło oblicze plakatu i malarstwa. Jego niezwykła zdolność do uchwycenia esencji życia paryskiego oraz innowacyjne podejście do formy i koloru sprawiają, że jego dzieła pozostają aktualne i fascynujące do dziś.

Warto wiedzieć: Życie Henri de Toulouse-Lautrec, choć naznaczone chorobą i przedwczesną śmiercią, dowodzi, że nawet w obliczu największych wyzwań można stworzyć dzieła o trwałej wartości artystycznej, które wnoszą unikalny wkład w kulturę.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_de_Toulouse-Lautrec